Μαργαρίτα Τσαντ – Παπανδρέου: Το ιστορικό παρασκήνιο για τις εκτρώσεις και η αντίδραση του Ανδρέα

Η δεκαετία του 1980 υπήρξε περίοδος κομβικών κοινωνικών και νομικών μεταρρυθμίσεων για τη θέση της γυναίκας στην Ελλάδα. Στην πρώτη γραμμή αυτών των διεκδικήσεων βρέθηκε η Ένωση Γυναικών Ελλάδας (ΕΓΕ), με επικεφαλής τη Μαργαρίτα Τσαντ – Παπανδρέου, η οποία καθ’ όλη τη διάρκεια της διαδρομής της έδωσε έντονες μάχες για την προάσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Μεταξύ των πιο κρίσιμων σταθμών ήταν η εκστρατεία για τη νομιμοποίηση των εκτρώσεων, μια προσπάθεια που συνοδεύτηκε από έντονο πολιτικό και κοινωνικό παρασκήνιο, αλλά και μια χαρακτηριστική στιχομυθία με τον τότε πρωθυπουργό, Ανδρέα Παπανδρέου.

Ο διάλογος στο πρωινό: «Κάνε ό,τι πρέπει να κάνεις»

Κατά την κλιμάκωση των κινητοποιήσεων για την αναγνώριση του δικαιώματος στην άμβλωση, οι γυναικείες οργανώσεις αποφάσισαν να προχωρήσουν σε δυναμικές δράσεις στους δρόμους της πρωτεύουσας. Η απόφαση αυτή έφερε αναπόφευκτα τη Μαργαρίτα Τσαντ – Παπανδρέου σε θέση πίεσης απέναντι στην ίδια την κυβέρνηση του συζύγου της.

Όπως έχει καταγράψει η ίδια στο βιβλίο της, η ανακοίνωση της κινητοποίησης προς τον Ανδρέα Παπανδρέου έγινε σε έναν καθημερινό τόνο, κατά τη διάρκεια του πρωινού. «Ένα πρωί, καθώς έτρωγα πρωινό με τον Ανδρέα, του είπα πως θα προχωρούσαμε με τη διαδήλωση», ανέφερε χαρακτηριστικά. Η αντίδραση του τότε πρωθυπουργού ήταν ενδεικτική της επίγνωσης των κοινωνικών διεργασιών, καθώς, όπως σημείωσε η ίδια: «Προς τιμήν του, βγάζοντας έναν αναστεναγμό, είπε: “Κάνε ό,τι πρέπει να κάνεις…”».

Η συνάντηση με τον Αρχιεπίσκοπο Σεραφείμ και το ανθρώπινο πρόσωπο

Πριν από τις μαζικές κινητοποιήσεις, η ηγεσία της ΕΓΕ επεδίωξε να ανοίξει διάλογο με την Εκκλησία της Ελλάδος, η οποία θεωρούνταν ο βασικός θεσμικός αντίπαλος της μεταρρύθμισης. Εξαμελής αντιπροσωπεία, συνοδευόμενη από την επικεφαλής της Γραμματείας Ισότητας, έγινε δεκτή από τον τότε Αρχιεπίσκοπο Αθηνών και Πάσης Ελλάδος, Σεραφείμ.

Παρά την πάγια δογματική αντίθεση της Εκκλησίας, η συζήτηση ανέδειξε την ανθρώπινη διάσταση του ζητήματος. Ο Αρχιεπίσκοπος Σεραφείμ παραδέχθηκε τη δυσκολία της κατάστασης, αναλογιζόμενος προσωπικά παραδείγματα από την ελληνική περιφέρεια. Η δίωρη συνάντηση ολοκληρώθηκε με μια σιωπηρή συμφωνία: η ηγεσία της Εκκλησίας δεν θα εξέδιδε απαγορευτική εγκύκλιο προς τον κλήρο, αφήνοντας την τελική στάση στη συνείδηση του καθενός, γεγονός που προκάλεσε ανακούφιση στο γυναικείο κίνημα.

Η ιστορική πορεία και η κυβερνητική δέσμευση

Η συνέχεια δόθηκε στους δρόμους της Αθήνας. Σε μια μαζική συγκέντρωση, γυναίκες από σχεδόν όλες τις οργανώσεις της εποχής πραγματοποίησαν πορεία από τα Προπύλαια του Πανεπιστημίου Αθηνών προς τη Βουλή. Εξουσιοδοτημένα μέλη εισήλθαν στο κοινοβουλευτικό μέγαρο και επέδωσαν επίσημο ψήφισμα.

Η κινητοποίηση αυτή είχε άμεσο πολιτικό αντίκτυπο. Προκειμένου να απορροφηθούν οι κοινωνικές πιέσεις και να δρομολογηθεί η θεσμική λύση, το ΠΑΣΟΚ ανακοίνωσε δημόσια τη δέσμευσή του να φέρει σχετικό νομοσχέδιο προς ψήφιση αμέσως μετά τις επικείμενες εκλογές, ανοίγοντας τον δρόμο για τη θεσμοθέτηση της νομιμοποίησης των εκτρώσεων στην Ελλάδα.