Ιστορική απόφαση για τον χρόνο: Καταργείται το εμβόλιμο δευτερόλεπτο – Πώς θα μετράμε την ώρα από το 2027

Σε μια κομβική αλλαγή για τον τρόπο με τον οποίο η ανθρωπότητα μετρά τον χρόνο προχωρά η διεθνής επιστημονική κοινότητα. Έπειτα από περισσότερα από 50 χρόνια εφαρμογής, το λεγόμενο «εμβόλιμο δευτερόλεπτο» οδεύει προς οριστική κατάργηση, σύμφωνα με απόφαση που ελήφθη στη Γαλλία από τη Γενική Διάσκεψη Μέτρων και Σταθμών (CGPM). Παρότι ο αρχικός σχεδιασμός προέβλεπε την απόσυρσή του το 2035, η διαδικασία επιταχύνθηκε σημαντικά και το νέο πλαίσιο θα τεθεί σε πλήρη ισχύ από τον Μάιο του 2027.

Τι είναι το εμβόλιμο δευτερόλεπτο και γιατί καταργείται

Από το 1972 μέχρι σήμερα, έχουν προστεθεί συνολικά 27 εμβόλιμα δευτερόλεπτα στην παγκόσμια ώρα, προκειμένου να διατηρηθεί ο απόλυτος συγχρονισμός ανάμεσα στα εξαιρετικά ακριβή ατομικά ρολόγια και τη φυσική περιστροφή της Γης. Η διαδικασία αυτή λειτουργεί παρόμοια με το δίσεκτο έτος: όταν παρατηρείται απόκλιση, προστίθεται ένα επιπλέον δευτερόλεπτο –με το συγκεκριμένο λεπτό να διαρκεί 61 δευτερόλεπτα– όπως συνέβη για τελευταία φορά στις 31 Δεκεμβρίου 2016.

Ωστόσο, η δυναμική του πλανήτη έχει αλλάξει. Ενώ στο παρελθόν η περιστροφή της Γης επιβραδυνόταν, από τα μέσα της δεκαετίας του 2010 παρατηρήθηκε μια απροσδόκητη επιτάχυνση. Η εξέλιξη αυτή δημιούργησε για πρώτη φορά την ανάγκη εφαρμογής ενός «αρνητικού εμβόλιμου δευτερολέπτου» γύρω στο 2029. Πρακτικά, τα ρολόγια παγκοσμίως θα έπρεπε να παραλείψουν ένα δευτερόλεπτο αντί να προσθέσουν ένα. Αυτή η πρωτοφανής διαδικασία κρίθηκε εξαιρετικά επικίνδυνη για τις παγκόσμιες τηλεπικοινωνίες, τα χρηματοπιστωτικά συστήματα και τις κρίσιμες ψηφιακές υποδομές, καθώς τα περισσότερα σύγχρονα λογισμικά δεν έχουν δοκιμαστεί ποτέ σε ένα τέτοιο σενάριο.

Οι ψηφιακές απειλές και η μετάβαση στην «εμβόλιμη ώρα»

Οι τεχνικές προκλήσεις από την προσθήκη δευτερολέπτων είχαν ήδη φανεί στην πράξη. Στο παρελθόν, διακομιστές κατέρρευσαν αδυνατώντας να επεξεργαστούν τα 61 δευτερόλεπτα, προκαλώντας προσωρινές διακοπές σε δημοφιλείς πλατφόρμες όπως το Reddit και το LinkedIn, αλλά και καθυστερήσεις σε πτήσεις της αεροπορικής εταιρείας Qantas. Όπως σημείωσε ο Δρ. Σέτναμ Σέμαρ από το Εθνικό Εργαστήριο Φυσικής (NPL) της Μεγάλης Βρετανίας, ένα αρνητικό δευτερόλεπτο θα ενείχε ασύγκριτα μεγαλύτερους κινδύνους για τα συστήματα που βασίζονται στην απόλυτη ακρίβεια.

Για να αντιμετωπιστεί το ζήτημα, οι επιστήμονες αποφάσισαν τη θέσπιση μιας νέας προσέγγισης: της «εμβόλιμης ώρας». Αντί για μικρές, συχνές και αποσταθεροποιητικές παρεμβάσεις μεμονωμένων δευτερολέπτων, η απόκλιση μεταξύ ατομικού χρόνου και περιστροφής της Γης θα αφεθεί να συσσωρευτεί έως ότου προσεγγίσει μία ολόκληρη ώρα. Αυτό σημαίνει ότι για πολλές δεκαετίες ή και αιώνες δεν θα απαιτηθεί καμία απολύτως διόρθωση, εξασφαλίζοντας σταθερότητα στα ψηφιακά δίκτυα.

Παρά τις επιφυλάξεις που εξέφρασαν αντιπρόσωποι της Ρωσίας κατά την ψηφοφορία, υποστηρίζοντας ότι τα δορυφορικά τους συστήματα μπορούν να διαχειριστούν τις μεταβολές, η διεθνής κοινότητα έκρινε αναγκαία τη μετάβαση. Με αυτόν τον τρόπο, κλείνει ένας κύκλος συζητήσεων τριών δεκαετιών, θωρακίζοντας την τεχνολογική υποδομή του πλανήτη από απρόβλεπτα ψηφιακά σφάλματα.