Αλάτι και εγκέφαλος: Πώς η έλλειψή του μπορεί να βλάψει τη μνήμη όσο και η υπερβολή

Η υπερβολική κατανάλωση αλατιού έχει συνδεθεί στενά με την υπέρταση και τα καρδιαγγειακά νοσήματα, οδηγώντας συχνά στη σύσταση για δραστικό περιορισμό του. Ωστόσο, νέα επιστημονικά ευρήματα υποδεικνύουν ότι και το άλλο άκρο –η πλήρης ή υπερβολική στέρηση νατρίου– ενδέχεται να έχει εξίσου επιβλαβείς επιπτώσεις στη γνωστική λειτουργία και ιδιαίτερα στη μνήμη.

Σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό «Food Research International», τόσο η πολύ χαμηλή όσο και η πολύ υψηλή πρόσληψη αλατιού επηρέασαν αρνητικά τη μνήμη σε πειραματόζωα, μέσω διαφορετικών βιολογικών μηχανισμών που συνδέονται με τον άξονα εντέρου-εγκεφάλου.

Το πείραμα και ο ρόλος του μικροβιώματος

Οι ερευνητές εστίασαν στον σύνθετο άξονα εντέρου-μεταβολιτών-εγκεφάλου, εξετάζοντας πώς οι ακραίες διατροφικές μεταβολές τροποποιούν τα εντερικά βακτήρια και τις ουσίες που αυτά παράγουν. Στη μελέτη χρησιμοποιήθηκαν υγιή ποντίκια, στα οποία μεταφέρθηκε ανθρώπινο μικροβίωμα από υγιείς δότες, αφού προηγουμένως καθαρίστηκε η φυσική τους χλωρίδα.

Τα πειραματόζωα χωρίστηκαν σε τρεις ομάδες και ακολούθησαν διαφορετική διατροφή για διάστημα 14 εβδομάδων: χαμηλής, φυσιολογικής και υψηλής περιεκτικότητας σε αλάτι. Κατά τις δοκιμασίες αξιολόγησης της βραχυπρόθεσμης μνήμης εργασίας και της μακροπρόθεσμης μνήμης αναγνώρισης, τόσο τα ζώα με ελάχιστο αλάτι όσο και εκείνα με υπερβολική πρόσληψη εμφάνισαν σαφώς χαμηλότερες επιδόσεις σε σύγκριση με την ομάδα της ισορροπημένης διατροφής.

Διαφορετικοί μηχανισμοί: Φλεγμονή έναντι έλλειψης πρωτεϊνών

Παρότι το αποτέλεσμα στη μνήμη ήταν παρόμοιο, οι βιολογικές διεργασίες διέφεραν ριζικά. Στον ιππόκαμπο –την κατεξοχήν περιοχή του εγκεφάλου που είναι υπεύθυνη για τη μνήμη και τη μάθηση– καταγράφηκαν σημαντικές αλλοιώσεις:

• Στη χαμηλή πρόσληψη αλατιού: Παρατηρήθηκε μείωση βασικών πρωτεϊνών που επιτρέπουν στα νευρικά κύτταρα να επικοινωνούν, να προσαρμόζονται και να σταθεροποιούν νέες αναμνήσεις.
• Στην υψηλή πρόσληψη αλατιού: Ενεργοποιήθηκε έντονη φλεγμονώδης απόκριση. Καταγράφηκε αύξηση προφλεγμονωδών δεικτών στο αίμα και αλλοίωση του μικροβιώματος, με παράλληλη πτώση ευεργετικών λιπαρών οξέων βραχείας αλύσου, όπως το προπιονικό και το βουτυρικό οξύ, τα οποία προστατεύουν τον εγκέφαλο.

Η αναγκαιότητα της διατροφικής ισορροπίας

Οι επιστήμονες υπογραμμίζουν ότι, καθώς τα ευρήματα προέρχονται από μελέτες σε πειραματόζωα, απαιτείται προσοχή στην άμεση εφαρμογή τους στον άνθρωπο. Δεν συνιστάται η αλόγιστη αύξηση της πρόσληψης νατρίου, καθώς οι κίνδυνοι της υπερκατανάλωσης παραμένουν τεκμηριωμένοι και σοβαροί.

Εντούτοις, η έρευνα αναδεικνύει ότι ο ανθρώπινος οργανισμός λειτουργεί με βάση την ισορροπία. Η ακραία στέρηση ενός βασικού ιχνοστοιχείου, όπως το νάτριο, μπορεί να αποστερήσει το νευρικό σύστημα από απαραίτητα σήματα λειτουργίας, γεγονός που ανοίγει νέους δρόμους για τη μελέτη των ασφαλών ορίων πρόσληψης στη διατροφή μας.