Έξαρση φυκιών: Γιατί η θάλασσα αλλάζει χρώμα το καλοκαίρι και τι σημαίνει για τα νερά

Κατά τη διάρκεια των θερινών μηνών, δεν είναι λίγες οι φορές που οι λουόμενοι παρατηρούν μια εντυπωσιακή αλλά συχνά ανησυχητική αλλαγή στο χρώμα της θάλασσας. Τα νερά σε πολλές ελληνικές παραλίες αποκτούν μια πρασινωπή, καφέ ή ακόμα και κοκκινωπή απόχρωση, φαινόμενο που συχνά συνοδεύεται από θολερότητα. Πίσω από αυτή την εικόνα κρύβεται η λεγόμενη «άνθηση» των φυκιών ή αλλιώς η υπερανάπτυξη του φυτοπλankton, ένα φυσικό φαινόμενο που όμως συνδέεται στενά με την ανθρώπινη δραστηριότητα και την κλιματική αλλαγή.

Η έξαρση των φυκιών προκαλείται κυρίως από τον συνδυασμό τριών βασικών παραγόντων: της αύξησης της θερμοκρασίας του νερού, της ηλιοφάνειας και της παρουσίας θρεπτικών συστατικών, όπως το άζωτο και ο φώσφορος. Όταν η θερμοκρασία της θάλασσας ανεβαίνει αισθητά το καλοκαίρι, δημιουργούνται ιδανικές συνθήκες για τον πολλαπλασιασμό μικροοργανισμών. Παράλληλα, η απορροή γεωργικών λιπασμάτων από τη στεριά και η είσοδος αστικών λυμάτων στη θάλασσα λειτουργούν ως «λίπασμα» για τα φύκη, οδηγώντας σε εκρηκτική αύξηση του πληθυσμού τους.

Αυτό το φαινόμενο, γνωστό και ως ερυθρά παλίρροια όταν πρόκειται για ορισμένα είδη φυτοπλankton, έχει πολλαπλές επιπτώσεις στο θαλάσσιο οικοσύστημα. Αν και αποτελεί βασικό κρίκο στην τροφική αλυσίδα, η υπερβολική συγκέντρωση φυκιών μπορεί να αποβεί μοιραία για τη θαλάσσια ζωή. Κατά τη διάρκεια της νύχτας, ή όταν τα φύκη πεθάνουν και αρχίσουν να αποσυντίθενται από τα βακτήρια, καταναλώνονται τεράστιες ποσότητες οξυγόνου από το νερό. Αυτό οδηγεί σε υποξία, προκαλώντας συχνά θανάτους ψαριών και άλλων οργανισμών.

Όσον αφορά την ποιότητα των υδάτων και τη δημόσια υγεία, οι ειδικοί τονίζουν ότι δεν συντρέχει πάντα λόγος ανησυχίας, ωστόσο απαιτείται προσοχή. Ορισμένα είδη φυκιών παράγουν τοξίνες που μπορεί να προκαλέσουν ερεθισμούς στο δέρμα, τα μάτια ή το αναπνευστικό σύστημα των λουομένων, ή να κάνουν ακατάλληλη την κατανάλωση οστρακοειδών από τις πληγείσες περιοχές. Οι αρμόδιες αρχές παρακολουθούν στενά τα ύδατα μέσω δειγματοληψιών, ιδίως σε πολυσύχναστες παραλίες, προκειμένου να ενημερώνουν εγκαίρως το κοινό.

Η αντιμετώπιση του φαινομένου απαιτεί μακροπρόθεσμες παρεμβάσεις, όπως η ορθολογική διαχείριση των λιπασμάτων στη γεωργία και η αναβάθμιση των εγκαταστάσεων επεξεργασίας λυμάτων. Μέχρι τότε, οι καλοκαιρινές εξάρσεις των φυκιών θα συνεχίσουν να αποτελούν έναν καθρέφτη της περιβαλλοντικής ισορροπίας των ελληνικών θαλασσών, υπενθυμίζοντας την ανάγκη για αυξημένη προστασία του φυσικού πλούτου.