Έκθεση Lancet: Δραματικό ρεκόρ θανάτων από την ακραία ζέστη παγκοσμίως και στην Ευρώπη

Η κλιματική κρίση δεν αποτελεί πλέον μια μακρινή οικολογική απειλή, αλλά μια άμεση και επικίνδυνη υγειονομική κατάσταση εκτάκτου ανάγκης. Σύμφωνα με τη νέα, αποκαλυπτική έκθεση του έγκριτου ιατρικού περιοδικού Lancet Countdown, η ακραία ζέστη έχει συνδεθεί με περίπου 710.000 θανάτους παγκοσμίως από το 2023, με περισσότερο από το 70% αυτών να αποδίδεται ευθέως στην ανθρωπογενή κλιματική αλλαγή.

Στην έρευνα συμμετείχαν 146 κορυφαίοι επιστήμονες από περισσότερα από 100 ερευνητικά ιδρύματα σε όλο τον κόσμο, οι οποίοι ανέλυσαν 54 δείκτες που συνδέουν τις κλιματικές μεταβολές με την ανθρώπινη υγεία. Τα ευρήματά τους είναι σαφή: οι κίνδυνοι για τη δημόσια υγεία κλιμακώνονται ταχύτερα από τη διεθνή αντίδραση. Για τον λόγο αυτό, οι ερευνητές απευθύνουν επίσημη έκκληση προς τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (WHO) και τον ΟΗΕ να αναγνωρίσουν άμεσα την κλιματική κρίση ως παγκόσμια υγειονομική έκτακτη ανάγκη.

Ανησυχητική κλιμάκωση των θανάτων σε παγκόσμια κλίμακα

Όπως διευκρινίζουν οι ειδικοί, ο αριθμός των 710.000 θυμάτων αποτελεί επιστημονική εκτίμηση μέσω επιδημιολογικών μοντέλων και όχι εξατομικευμένη καταγραφή πιστοποιητικών θανάτου. Η μελέτη καταγράφει ότι κατά την περίοδο 2016-2023 η υπερβολική ζέστη συνδεόταν με περίπου 540.800 θανάτους ετησίως, εκ των οποίων οι 369.900 αποδίδονται ξεκάθαρα στην υπερθέρμανση του πλανήτη. Το ποσοστό των θανάτων που οφείλονται άμεσα στην κλιματική απορρύθμιση εκτινάχθηκε από το 55% (περίοδος 2006-2015) στο 68% τα τελευταία χρόνια.

Οι συνέπειες των ακραίων θερμοκρασιών δεν περιορίζονται μόνο σε άτομα με υποκείμενα νοσήματα. Πλήττουν δυσανάλογα ευάλωτες ομάδες, όπως ηλικιωμένους, βρέφη και μικρά παιδιά, καθώς και πολίτες με περιορισμένη πρόσβαση σε κλιματιζόμενους χώρους. Παράλληλα, εξαιρετικά εκτεθειμένοι παραμένουν οι εργαζόμενοι σε εξωτερικούς χώρους, κυρίως στον πρωτογενή τομέα και τις κατασκευές.

Η Ευρώπη και η Μεσόγειος στο επίκεντρο της θερμικής πίεσης

Η ευρωπαϊκή ήπειρος καταγράφει εξίσου ανησυχητικά δεδομένα. Σύμφωνα με την έκθεση, οι θάνατοι που σχετίζονται με τις υψηλές θερμοκρασίες στην Ευρώπη ανήλθαν σε περίπου 62.000 για το 2024. Η Μεσόγειος βρέθηκε για ακόμη μία φορά στην πρώτη γραμμή με ιστορικά ρεκόρ θερμοκρασιών, ενώ παρατεταμένοι καύσωνες σημειώθηκαν ακόμη και σε βορειότερες περιοχές.

Χαρακτηριστικό της έντασης του φαινομένου είναι ότι κατά την περίοδο 2015-2024 οι ημέρες με επίσημες προειδοποιήσεις για ακραίο θερμικό κίνδυνο έφτασαν κατά μέσο όρο τις 4,3 ετησίως στην Ευρώπη, έναντι μόλις μίας ημέρας κατά τη δεκαετία 1991-2000. Οι παρατεταμένες θερμές περίοδοι συνδυάζονται με καταστροφικές ξηρασίες και πλημμύρες, υπονομεύοντας την ποιότητα του πόσιμου νερού, την επάρκεια τροφίμων και τη λειτουργικότητα των εθνικών συστημάτων υγείας.

Βαρύ οικονομικό τίμημα και η ανάγκη για επιτάχυνση των μέτρων

Οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται στις ανθρώπινες απώλειες, αλλά επεκτείνονται και στην παγκόσμια οικονομία. Υπολογίζεται ότι το 2025 χάθηκε παραγωγική δραστηριότητα αξίας 1,07 τρισεκατομμυρίων δολαρίων, καθώς οι ακραίες συνθήκες μείωσαν την ικανότητα εργασίας και έπληξαν την αγροτική παραγωγή, ιδίως στη Νοτιοανατολική Ασία και την Αφρική.

Παρά τη δυσοίωνη εικόνα, η έκθεση καταγράφει και θετικές ενδείξεις, όπως το ιστορικό ρεκόρ επενδύσεων στην καθαρή ενέργεια, οι οποίες ανήλθαν στα 2,1 τρισ. δολάρια το 2025. Ωστόσο, οι επιστήμονες υπογραμμίζουν ότι οι υφιστάμενες ενέργειες δεν επαρκούν. Απαιτείται άμεση ενσωμάτωση της υγείας στον πυρήνα των διεθνών κλιματικών πολιτικών, επιτάχυνση της μείωσης των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και ενίσχυση της χρηματοδότησης των δημόσιων νοσοκομειακών δομών για την προστασία των πολιτών.