ΣτΕ: Συνταγματική η λειτουργία του Μητρώου ΜΚΟ – Τι κρίθηκε αντισυνταγματικό και το ερώτημα στο ΔΕΕ

Σε μια απόφαση-σταθμό για τη λειτουργία και τον έλεγχο των οργανώσεων της Κοινωνίας των Πολιτών, η Ολομέλεια του Συμβουλίου της Επικρατείας (ΣτΕ) έκρινε ομόφωνα συνταγματική τη νομοθετική ρύθμιση για το «Μητρώο Ελληνικών και Ξένων Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων (ΜΚΟ)». Παράλληλα, ωστόσο, το Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο έκρινε κατά πλειοψηφία αντισυνταγματικές επιμέρους διατάξεις που αφορούν το «Μητρώο Μελών ΜΚΟ», ενώ απέστειλε προδικαστικό ερώτημα προς το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ).

Τι έκρινε η Ολομέλεια για τα Μητρώα και τις νομοθετικές εξουσιοδοτήσεις

Σύμφωνα με τη σχετική ανακοίνωση του προέδρου του ΣτΕ, η Ολομέλεια εξέτασε το κανονιστικό πλαίσιο του νόμου 4939/2022, έπειτα από προσφυγές οργανώσεων που δραστηριοποιούνται στο πεδίο του ασύλου, της μετανάστευσης και της κοινωνικής ένταξης. Το δικαστήριο έκρινε ομόφωνα ότι η παράγραφος 3 του άρθρου 78, η οποία ρυθμίζει τη λειτουργία του Μητρώου Ελληνικών και Ξένων ΜΚΟ μέσω της έκδοσης Προεδρικών Διαταγμάτων, είναι πλήρως συμβατή με το άρθρο 43 παρ. 2 του Συντάγματος.

Αντιθέτως, η Ολομέλεια αποφάνθηκε κατά πλειοψηφία ότι η παράγραφος 5 του ίδιου άρθρου, που αφορά το Μητρώο Μελών ΜΚΟ, αντίκειται στις συνταγματικές επιταγές. Όπως υπογραμμίζεται, η συγκεκριμένη διάταξη παρείχε εξουσιοδότηση στον Υπουργό Μετανάστευσης και Ασύλου για τη ρύθμιση των σχετικών θεμάτων, χωρίς ωστόσο να περιλαμβάνονται στον ίδιο τον νόμο οι βασικές, ουσιαστικές προϋποθέσεις για την εγγραφή και πιστοποίηση των ενδιαφερόμενων φυσικών προσώπων.

«Μπλόκο» στη διακριτική ευχέρεια και προστασία του συνεταιρίζεσθαι

Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει η κρίση του ΣτΕ σχετικά με τη διακριτική ευχέρεια της διοίκησης. Το δικαστήριο έκρινε ότι βρίσκεται εκτός νομοθετικής εξουσιοδότησης και προσκρούει στο συνταγματικά κατοχυρωμένο δικαίωμα του συνεταιρίζεσθαι διάταξη της σχετικής υπουργικής απόφασης, βάσει της οποίας ο Γενικός Γραμματέας Υποδοχής Αιτούντων Άσυλο διατηρούσε το δικαίωμα να κάνει δεκτή ή να απορρίπτει κατά την κρίση του την αίτηση εγγραφής μιας οργάνωσης.

Σύμφωνα με το σκεπτικό των ανώτατων δικαστών, η εν λόγω πρόβλεψη παραβιάζει ευθέως τις θεμελιώδεις αρχές της ασφάλειας δικαίου και της προβλεψιμότητας, καθώς δεν προσδιόριζε σαφή και αντικειμενικά κριτήρια για την αξιολόγηση της δράσης των υπό εγγραφή φορέων.

Προδικαστικό ερώτημα στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο

Τέλος, το ΣτΕ επέλεξε να παραπέμψει κρίσιμα ζητήματα στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ζητώντας να διαπιστωθεί εάν συμβαδίζουν με το άρθρο 12 του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ε.Ε. συγκεκριμένες προϋποθέσεις εγγραφής.

Το προδικαστικό ερώτημα εστιάζει στον αποκλεισμό οργανώσεων σε περιπτώσεις όπου: α) έχει ασκηθεί ποινική δίωξη για οποιοδήποτε κακούργημα σε βάρος μελών της διοίκησης ή νομίμων εκπροσώπων τους, και β) υφίσταται τελεσίδικη καταδικαστική απόφαση εις βάρος τους για το πλημμέλημα της συκοφαντικής δυσφήμησης. Η απάντηση του ΔΕΕ αναμένεται να καθορίσει οριστικά τα όρια των απαιτήσεων που μπορούν να θέτουν τα κράτη-μέλη στις οργανώσεις της Κοινωνίας των Πολιτών.