Στέιτ Ντιπάρτμεντ για τουρκολιβυκό μνημόνιο: Συστάσεις για διάλογο και επενδύσεις στην Ανατολική Μεσόγειο

Σε μια προσεκτικά ισορροπημένη τοποθέτηση προχώρησε το αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών σχετικά με την πρόσφατη επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης. Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ απέφυγε να πάρει ρητή θέση για τη νομιμότητα του εν λόγω συμφώνου, εστιάζοντας αντ’ αυτού στην ανάγκη ειρηνικής επίλυσης των διαφορών μέσω διμερών διαπραγματεύσεων, με στόχο την περιφερειακή σταθερότητα και τις οικονομικές επενδύσεις.

Η θέση της Ουάσιγκτον και η έκκληση για καλόπιστες διαπραγματεύσεις

«Ενθαρρύνουμε τους εταίρους μας στην Ανατολική Μεσόγειο να επιλύουν τις θαλάσσιες διαφορές τους μέσω καλόπιστων διαπραγματεύσεων», σημείωσε εκπρόσωπος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ. Παράλληλα, η αμερικανική διπλωματία υπογράμμισε τα οφέλη που μπορεί να επιφέρει η αποκλιμάκωση της έντασης, αναφέροντας χαρακτηριστικά ότι «η επίλυση των θαλάσσιων ζητημάτων εξυπηρετεί τα συμφέροντα κάθε πλευράς και ανοίγει τον δρόμο για εμπορικές επενδύσεις και έρευνες που θα ωφελήσουν ολόκληρη την περιοχή της Μεσογείου».

Απευθυνόμενο ειδικότερα στην Αθήνα και την Άγκυρα, το αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών υπενθύμισε ότι «η Ελλάδα και η Τουρκία είναι αμφότερες σύμμαχοι στο ΝΑΤΟ» και τις προέτρεψε να αξιοποιήσουν τον διμερή διάλογο για να γεφυρώσουν τις μεταξύ τους διαφορές.

Η αντίδραση της Αθήνας, οι θέσεις της ΕΕ και το Διεθνές Δίκαιο

Η στάση των Ηνωμένων Πολιτειών έρχεται στον απόηχο της απόφασης της Βουλής της Βεγγάζης, στις 20 Οκτωβρίου, να εγκρίνει το μνημόνιο του 2019, το οποίο είχε αρχικά υπογραφεί στην Κωνσταντινούπολη ανάμεσα στην Τουρκία και την τότε Κυβέρνηση Εθνικής Συμφωνίας του Φάγεζ αλ Σάρατζ. Η ελληνική πλευρά απέρριψε άμεσα την απόφαση, επαναλαμβάνοντας πως το μνημόνιο παραβιάζει κατάφωρα το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας.

Το βασικό σημείο τριβής παραμένει το γεγονός ότι η τουρκολιβυκή χάραξη αγνοεί πλήρως την επήρεια και τα κυριαρχικά δικαιώματα σημαντικών ελληνικών νησιών, όπως η Κρήτη, η Κάρπαθος και η Ρόδος. Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και η Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία μέσω επίσημης δήλωσης της Ύπατης Εκπροσώπου επανέλαβε ότι το σύμφωνο παραβιάζει δικαιώματα τρίτων κρατών και δεν παράγει έννομες συνέπειες.

Το διπλωματικό παρασκήνιο και η μεταστροφή στην Ανατολική Λιβύη

Η κύρωση του μνημονίου από το κοινοβούλιο της ανατολικής Λιβύης προκάλεσε έντονο ενδιαφέρον, καθώς η συγκεκριμένη παράταξη είχε απορρίψει κατηγορηματικά τη συμφωνία το 2020. Κομβικό ρόλο στις εξελίξεις φαίνεται πως διαδραμάτισε η απομάκρυνση του επί σειρά ετών προέδρου της Βουλής, Αγκίλα Σάλεχ, ο οποίος αντιτίθετο στην επικύρωση, και η διαδοχή του από τον Αλ-Σαλχίν Αμπντελνάμπι αλ-Ομπέιντι.

Η κίνηση αυτή αντικατοπτρίζει τις συστηματικές προσπάθειες της Άγκυρας να προσεγγίσει τον στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ και το περιβάλλον του. Η Τουρκία, επενδύοντας στρατιωτικούς και οικονομικούς πόρους, πέτυχε τη μεταστροφή της ηγεσίας της ανατολικής πλευράς, ενισχύοντας τα στρατηγικά της ερείσματα στην ευρύτερη περιοχή.