Ανατολική Μεσόγειος: Πώς οι ΗΠΑ μοιράζουν τους ρόλους σε Ελλάδα και Τουρκία

Σε μια περίοδο έντονων γεωπολιτικών ανακατατάξεων στη Μέση Ανατολή και την Ανατολική Μεσόγειο, η Ουάσινγκτον καθιστά σαφές προς όλες τις κατευθύνσεις ότι τα περιθώρια για θερμές εντάσεις και στρατιωτικές συγκρούσεις στην περιοχή έχουν εκλείψει. Η Άγκυρα φαίνεται πλέον να αντιλαμβάνεται ότι η επιθετική ρητορική και οι μονομερείς διεκδικήσεις συναντούν τα αυστηρά όρια της αμερικανικής στρατηγικής, η οποία δεν αντιμετωπίζει την Ελλάδα και την Κύπρο ως «αναλώσιμους» παίκτες αλλά ως κρίσιμους πυλώνες σταθερότητας.

Τα οικονομικά όρια της Άγκυρας και η στροφή στον ρεαλισμό

Η πρόσφατη παρουσία του Τούρκου προέδρου, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, στη Νέα Υόρκη για τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ κατέδειξε μια αναγκαστική στροφή προς τον ρεαλισμό. Παρά την ανάπτυξη της εγχώριας αμυντικής βιομηχανίας και το μέγεθος των ενόπλων της δυνάμεων, η Τουρκία στερείται της δημοσιονομικής ευχέρειας και της οικονομικής σταθερότητας που απαιτούνται για παρατεταμένες στρατιωτικές εμπλοκές.

Οι πρόσφατες αναταράξεις στο χρηματιστήριο της Κωνσταντινούπολης, σε συνδυασμό με τις πιέσεις στην τουρκική οικονομία, λειτουργούν αποτρεπτικά για την υλοποίηση μαξιμαλιστικών σχεδιασμών, όπως αυτοί που περιγράφονται στη θεωρία της «Γαλάζιας Πατρίδας». Την ίδια ώρα, η Ελλάδα παραμένει προσηλωμένη στην ενίσχυση της αποτρεπτικής της ισχύος και στη διασφάλιση των επενδυτικών της προοπτικών, αποφεύγοντας περιττές εντάσεις που θα έθεταν σε κίνδυνο την αναπτυξιακή της τροχιά.

Ο άξονας «3+1» ως θεμέλιο ασφάλειας στην περιοχή

Καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση της αμερικανικής πολιτικής διαδραματίζει το σχήμα συνεργασίας «3+1» (Ελλάδα, Κύπρος, Ισραήλ και ΗΠΑ). Πρόκειται για έναν ισχυρό συμμαχικό πυρήνα που παραμένει αμετάβλητος ανεξάρτητα από τον εκάστοτε ένοικο του Λευκού Οίκου. Η στρατηγική σύμπλευση της Αθήνας και της Λευκωσίας με το Ισραήλ προσδίδει γεωπολιτική συνοχή στην Ανατολική Μεσόγειο και λειτουργεί ως ανασχετικός παράγοντας απέναντι σε αναθεωρητικές τάσεις.

Ιδιαίτερα για την Κυπριακή Δημοκρατία υπό την ηγεσία του Νίκου Χριστοδουλίδη, η διεθνής αναβάθμιση και οι διμερείς στρατηγικοί δεσμοί με τις ΗΠΑ διαμορφώνουν ένα εντελώς διαφορετικό περιβάλλον θωράκισης σε σύγκριση με το παρελθόν.

Οι κόκκινες γραμμές της Ουάσινγκτον

Ακόμη και στη ρευστή διεθνή συγκυρία, με το βλέμμα στραμμένο στη δεύτερη προεδρία του Ντόναλντ Τραμπ, η Ουάσινγκτον δεν είναι διατεθειμένη να επιτρέψει διατάραξη της κυριαρχίας της Ελλάδας στο Αιγαίο ή αλλαγή του status quo στην Κύπρο. Οι Ηνωμένες Πολιτείες οριοθετούν de facto την ακτίνα δράσης της Τουρκίας κυρίως προς τη Μαύρη Θάλασσα και τον Καύκασο, διατηρώντας την ως μέλος του ΝΑΤΟ, αλλά χωρίς να της επιτρέπουν να ηγεμονεύσει στην Ανατολική Μεσόγειο εις βάρος των βασικών της συμμάχων.