Περί λογικής και αυτονόητου: Τα διδάγματα της κρίσης και ο κίνδυνος του λαϊκισμού

Η πορεία της ελληνικής οικονομίας και κοινωνίας κατά τα χρόνια της Μεταπολίτευσης σημαδεύτηκε από μια συστηματική απομάκρυνση από τη λογική και το αυτονόητο. Όπως επισημαίνεται σε πρόσφατες αναλύσεις, η κυριαρχία του λαϊκισμού στον πολιτικό στίβο, με μοναδικό γνώμονα το κομματικό όφελος και τη νομή της εξουσίας, οδήγησε τη χώρα σταθερά προς την κατεύθυνση της κρίσης και των μνημονίων. Στο όνομα μιας τεχνητής ευμάρειας, οι πραγματικές δυνατότητες της οικονομίας αγνοήθηκαν επιδεικτικά, δημιουργώντας στρεβλώσεις που τελικά κλήθηκε να πληρώσει ολόκληρη η ελληνική κοινωνία.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της στάσης αποτέλεσε η αντιμετώπιση πολιτικών προσώπων, όπως ο Στέφανος Μάνος, ο οποίος προσπάθησε έγκαιρα και με τη γλώσσα των αριθμών να αναδείξει τις δομικές αδυναμίες του κράτους. Όταν γινόταν σαφές ότι η πλειοψηφία των πολιτών επωφελούνταν από έναν κρατικό μηχανισμό που συντηρούταν από μια μειοψηφία φορολογουμένων, η απάντηση του πολιτικού συστήματος και τμήματος της κοινωνίας ήταν η εύκολη καταγγελία περί «κοινωνικής αναλγησίας». Η ιστορία, ωστόσο, απέδειξε ότι η πραγματική αναλγησία κρυβόταν στην άρνηση της πραγματικότητας. Η τελική φτωχοποίηση έπληξε ακριβώς εκείνους που πίστευαν ότι μπορούσαν να ζουν εις βάρος των παραγωγικών δυνάμεων της χώρας επ’ αόριστον.

Δυστυχώς, το πολιτικό σκηνικό εξακολουθεί να παρουσιάζει φαινόμενα όπου αρχηγοί και στελεχιακό δυναμικό αρνούνται την κοινή λογική. Η εύκολη υποσχεσιολογία και η παροχολογία χωρίς σοβαρή και εμπεριστατωμένη κοστολόγηση παραμένουν εργαλεία πολιτικής επιβίωσης. Η απόκρυψη των μακροπρόθεσμων συνεπειών από πολιτικές που αγνούν τα δημοσιονομικά όρια της χώρας συνεχίζει να βρίσκει ευήκοα ώτα σε μια μερίδα πολιτών που ενδεχομένως λησμονούν τα παθήματα του πρόσφατου παρελθόντος.

Το κρίσιμο ερώτημα σήμερα δεν είναι αν οι πολίτες επιθυμούν την επανάληψη των οδυνηρών εμπειριών της κρίσης –καθώς η απάντηση σε αυτό είναι προφανώς αρνητική– αλλά κατά πόσο η μνήμη παραμένει ζωντανή και ικανή να λειτουργήσει ως ασφαλιστική δικλίδα. Η επιστροφή στον ορθολογισμό, η αποδοχή των αριθμητικών δεδομένων και η εγκατάλειψη των εύκολων ψευδαισθήσεων αποτελούν μονόδρομο για τη θωράκιση της οικονομίας και τη διασφάλιση μιας βιώσιμης πορείας για το μέλλον.