Νικοτίνη και καρδιαγγειακός κίνδυνος: Τι αποκαλύπτουν οι μελέτες για τη δράση της χωρίς καύση

Επί δεκαετίες, η νικοτίνη θεωρείται σχεδόν συνώνυμη με τις βαριές συνέπειες του καπνίσματος στην ανθρώπινη υγεία. Η αντίληψη αυτή βασίστηκε στο αδιαμφισβήτητο γεγονός ότι αποτελεί την κύρια ουσία που συντηρεί τον εθισμό στα καπνικά προϊόντα. Ωστόσο, η σύγχρονη ιατρική έρευνα φέρνει στο φως μια κρίσιμη διάκριση που αλλάζει τα δεδομένα: άλλο είναι η βιολογική εξάρτηση που προκαλεί η νικοτίνη και άλλο η συνολική τοξικότητα που προκύπτει από τη διαδικασία της καύσης του καπνού.

Ο καθοριστικός ρόλος της καύσης στην καρδιοτοξικότητα

Όταν ανάβει ένα συμβατικό τσιγάρο, η καύση του καπνού παράγει ένα σύνθετο και εξαιρετικά τοξικό μείγμα χιλιάδων ουσιών. Μεταξύ αυτών συγκαταλέγονται το μονοξείδιο του άνθρακα, επικίνδυνες οξειδωτικές ενώσεις και ισχυρά καρκινογόνα, τα οποία συνιστούν τον πρωταρχικό μηχανισμό πρόκλησης καρδιαγγειακών, αναπνευστικών και νεοπλασματικών παθήσεων. Νεότερες μελέτες για τα υποκατάστατα νικοτίνης, τα ηλεκτρονικά τσιγάρα και τα προϊόντα θερμαινόμενου καπνού καταδεικνύουν σταθερά ότι οι περισσότερες βλάβες που αποδίδονται στο κάπνισμα οφείλονται ελάχιστα στην ίδια τη νικοτίνη και σχεδόν αποκλειστικά στα προϊόντα της καύσης.

Τα επιδημιολογικά δεδομένα από τη Σκανδιναβία

Το ζήτημα της επίδρασης της μη καιόμενης νικοτίνης ανέλυσε ο Δρ. Νιλ Λ. Μπένοβιτς, Ομότιμος Καθηγητής Ιατρικής στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια στο Σαν Φρανσίσκο (UCSF), κατά τη διάρκεια του 9ου Συνεδρίου για τη Μείωση της Βλάβης από το Κάπνισμα. Απαντώντας στην τάση ορισμένων ευρωπαϊκών ρυθμιστικών αρχών να χαρακτηρίζουν τη νικοτίνη συλλήβδην ως «καρδιοτοξική», ο καθηγητής εστίασε στη διαθέσιμη επιστημονική βιβλιογραφία.

Όπως εξήγησε, η ισχυρότερη επιδημιολογική απόδειξη για τις επιδράσεις της μη καιόμενης νικοτίνης στο καρδιαγγειακό σύστημα προέρχεται από τη μακροχρόνια χρήση του μη καπνιζόμενου καπνού (snus) στη Σκανδιναβία. Σε σχετική δημοσίευση της Αμερικανικής Καρδιολογικής Εταιρείας (AHA) στο επιστημονικό περιοδικό Circulation το 2024, επισημάνθηκε ότι μεγάλη σουηδική μελέτη κοόρτης δεν διαπίστωσε καμία συσχέτιση ανάμεσα στη χρήση snus και την αύξηση κινδύνου για οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου, καρδιακή ανεπάρκεια ή κολπική μαρμαρυγή. Επιπλέον, δεν παρατηρήθηκε αυξημένος κίνδυνος για στένωση της αορτικής βαλβίδας ή ανεύρυσμα κοιλιακής αορτής, ενώ υπερηχογραφικοί έλεγχοι έδειξαν ότι το πάχος του έσω-μέσου χιτώνα των καρωτίδων δεν διέφερε από εκείνο των μη καπνιστών.

Εξάρτηση έναντι βλάβης και δυνητικά οφέλη

Αναφερόμενος στα νεότερα προϊόντα, όπως τα σακουλάκια νικοτίνης (nicotine pouches), ο Δρ. Νιλ Λ. Μπένοβιτς σημείωσε ότι εφόσον δεν περιλαμβάνουν εισπνοή καπνού, δεν προκαλούν αναπνευστικά συμπτώματα, περιορίζοντας τη βασική ανησυχία για τη δημόσια υγεία στον τομέα του εθισμού. Παράλληλα, η έρευνα σε φαρμακευτικά σκευάσματα νικοτίνης (όπως επιθέματα και τσίχλες) δείχνει ότι η απομονωμένη ουσία μπορεί να έχει και δυνητικά θεραπευτικά οφέλη, όπως η ενίσχυση της προσοχής σε άτομα με νευροαναπτυξιακές διαταραχές.

Τα ευρήματα αυτά δεν υποδηλώνουν ότι η νικοτίνη είναι μια εντελώς αδρανής ουσία, καθώς προκαλεί παροδική αύξηση του καρδιακού ρυθμού και της πίεσης. Υπογραμμίζουν όμως την επιτακτική ανάγκη για τον διαχωρισμό της ουσίας από τον τρόπο χορήγησής της, διαμορφώνοντας ένα νέο πλαίσιο αξιολόγησης του καρδιαγγειακού κινδύνου.