Μπαράκ Ομπάμα: Η διολίσθηση προς τον εξτρεμισμό δεν είναι αναπόφευκτη – Οι προκλήσεις της παραπληροφόρησης και ο ρόλος της τεχνολογίας

Σε μια περίοδο έντονης πολιτικής πόλωσης και ραγδαίων τεχνολογικών εξελίξεων, ο πρώην πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, Μπαράκ Ομπάμα, έστειλε ένα ηχηρό μήνυμα για το μέλλον των δημοκρατικών θεσμών. Μιλώντας στη Γλασκώβη, στο πλαίσιο περιοδείας του στο Ηνωμένο Βασίλειο, ο πρώην Αμερικανός ηγέτης υποστήριξε με έμφαση ότι η παγκόσμια διολίσθηση προς τον εξτρεμισμό και τον λαϊκισμό «δεν είναι αναπόφευκτη», εφόσον η διεθνής κοινότητα αξιοποιήσει τα διδάγματα της ιστορίας και αντιμετωπίσει τη μάστιγα της παραπληροφόρησης.

Κατά τη διάρκεια ανοιχτής συζήτησης με τον Βρετανό συγγραφέα και δημοσιογράφο Σάθναμ Σάνγκερα στον χώρο OVO Hydro, ο Μπαράκ Ομπάμα αναλογίστηκε τα χρόνια της θητείας του στον Λευκό Οίκο, ενώ παράλληλα ανέλυσε τις σύγχρονες κοινωνικοπολιτικές προκλήσεις. Η εκδήλωση στη σκωτσέζικη πόλη εντάσσεται σε έναν κύκλο εμφανίσεών του που περιλαμβάνει επίσης το Μπέλφαστ και το Μάντσεστερ.

Από την ελπίδα του 2008 στην τοξικότητα των αλγορίθμων

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε ο πρώην πρόεδρος στη μεταμόρφωση του ψηφιακού τοπίου. Όπως εξήγησε, κατά την πρώτη προεκλογική του εκστρατεία το 2008, η άνοδος των πλατφορμών social media αντιμετωπιζόταν ως ένα ισχυρό εργαλείο εκδημοκρατισμού και κοινωνικής σύνδεσης. Ωστόσο, η πραγματικότητα αποδείχθηκε διφορούμενη, καθώς τα ίδια μέσα άρχισαν να αξιοποιούνται συστηματικά από ομάδες μίσους και ακραία στοιχεία.

Ο Μπαράκ Ομπάμα σημείωσε χαρακτηριστικά ότι η αρχέγονη, «ερπετώδης» πλευρά του ανθρώπινου εγκεφάλου ενεργοποιείται ευκολότερα από συναισθήματα όπως ο θυμός, ο φόβος και η αγανάκτηση. Καθώς μεγάλο μέρος της ψηφιακής ενημέρωσης διαμορφώνεται με βάση αυτά τα ερεθίσματα, η «πληροφοριακή δίαιτα» των πολιτών –και ιδιαίτερα των νέων– έχει καταστεί ανθυγιεινή, τροφοδοτώντας την απογοήτευση. Μάλιστα, εξέφρασε έντονη ανησυχία για το γεγονός ότι η ταχεία εξέλιξη της τεχνητής νοημοσύνης ενδέχεται να δυσχεράνει περαιτέρω τη διάκριση μεταξύ πραγματικότητας και ψεύδους, απειλώντας ευθέως την εύρυθμη λειτουργία της δημοκρατίας.

Τα διδάγματα του παρελθόντος και η ανάγκη ρύθμισης

Ανατρέχοντας στην ιστορία, ο 65χρονος πρώην πρόεδρος υπενθύμισε την περίοδο αμέσως μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Τότε, οι κυβερνήσεις στις ΗΠΑ και την Ευρώπη, έχοντας βιώσει τις καταστροφικές συνέπειες της προπαγάνδας υπό καθεστώτα όπως εκείνο του Αδόλφου Χίτλερ, επέβαλαν αυστηρούς κανόνες και πλαίσια για να περιορίσουν τα μεγάλα ψέματα που υποκινούσαν τη βία.

Αντίθετα, στη σύγχρονη εποχή δεν έχει υπάρξει ανάλογη αποφασιστικότητα. Ο Μπαράκ Ομπάμα τόνισε την ανάγκη θέσπισης νέων θεσμών και μηχανισμών που θα διασφαλίζουν την απαραίτητη ισορροπία ανάμεσα στην ελευθερία του λόγου και τη ρύθμιση του περιεχομένου, επιτρέποντας τον γόνιμο διάλογο χωρίς όμως να υπονομεύονται τα βασικά πραγματικά γεγονότα.

Η ελπίδα ως συνειδητή πολιτική επιλογή

Παράλληλα, ο πρώην ένοικος του Λευκού Οίκου προειδοποίησε για την επικίνδυνη τάση επανάληψης ιστορικών λαθών, όπου η κοινωνία συνηθίζει τη ρητορική μίσους εναντίον ευάλωτων ομάδων –όπως οι μετανάστες, οι μειονότητες και η ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητα– εκλαμβάνοντάς την ως απλό λόγο ή ακόμη και ως χιούμορ.

Καταλήγοντας, επανέλαβε την πίστη του στη διαχρονική ρήση του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ ότι «το τόξο του ηθικού σύμπαντος είναι μακρύ, αλλά λυγίζει προς τη δικαιοσύνη». Όπως υπογράμμισε, η ελπίδα δεν αποτελεί παθητική αναμονή, αλλά μια ενεργή, συνειδητή απόφαση να πιστεύει κανείς ότι η πρόοδος είναι εφικτή, καλώντας τους πολίτες να μην εγκαταλείψουν τον αγώνα για έναν δικαιότερο κόσμο.