Κλιματική αλλαγή και ρύπανση απειλούν τον εγκέφαλο: 1 στους 3 αντιμέτωπος με νευρολογικές διαταραχές

Η κλιματική κρίση και η περιβαλλοντική υποβάθμιση δεν συνιστούν πλέον μόνο οικολογικό πρόβλημα, αλλά εξελίσσονται σε μείζονα απειλή για τη δημόσια υγεία. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Νευρολογίας (EAN) και του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, τουλάχιστον ένας στους τρεις ανθρώπους αναμένεται να εμφανίσει κάποια νευρολογική διαταραχή κατά τη διάρκεια της ζωής του. Παθήσεις όπως το εγκεφαλικό επεισόδιο, η άνοια, η νόσος Πάρκινσον, η επιληψία και οι χρόνιες ημικρανίες καταγράφουν ανησυχητική σύνδεση με την επιδείνωση των περιβαλλοντικών συνθηκών.

Μια εκτενής επιστημονική ανασκόπηση από την ειδική Ομάδα Εργασίας της EAN, που δημοσιεύθηκε στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό European Journal of Neurology, καταδεικνύει ότι τα ακραία καιρικά φαινόμενα, η άνοδος της θερμοκρασίας και η ατμοσφαιρική ρύπανση διαμορφώνουν ένα ιδιαίτερα επιβαρυντικό περιβάλλον για το ανθρώπινο νευρικό σύστημα.

Η άνοδος της θερμοκρασίας και η εκτόξευση των εγκεφαλικών επεισοδίων

Ένα από τα πιο ισχυρά τεκμηριωμένα ευρήματα της έρευνας αφορά την άμεση συσχέτιση των κυμάτων καύσωνα με τα αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια. Όπως επισημαίνει ο νευρολόγος Ουλφ Κάλβαϊτ, επικεφαλής της ομάδας εργασίας της EAN, η συχνότητα των περιστατικών παρουσιάζει σαφή αύξηση όταν ο υδράργυρος ξεπερνά τους 30 βαθμούς Κελσίου. Μάλιστα, εκτιμάται ότι τα εγκεφαλικά που οφείλονται στη θερμική καταπόνηση, τα οποία σήμερα αντιστοιχούν περίπου στο 1% των περιστατικών, θα μπορούσαν τις επόμενες δεκαετίες να ανέλθουν στο 5% με 8%.

Η έντονη ζέστη προκαλεί αφυδάτωση, επιβαρύνει το καρδιαγγειακό σύστημα και δυσχεραίνει τη θερμορρύθμιση του οργανισμού. Η κατάσταση αυτή μπορεί να επιδεινώσει τα συμπτώματα ασθενών με σκλήρυνση κατά πλάκας, ενώ φαίνεται πως πυροδοτεί και επιληπτικές κρίσεις σε ευάλωτα άτομα.

Ρύπανση, οξειδωτικό στρες και διαταραχές ύπνου

Παράλληλα, η ατμοσφαιρική ρύπανση δρα ως επιταχυντής νευροεκφυλιστικών διεργασιών. Τα αιωρούμενα μικροσωματίδια και οι τοξικοί ρύποι εισχωρούν στον οργανισμό προκαλώντας συστηματική φλεγμονή και οξειδωτικό στρες, διαδικασίες που έχουν συνδεθεί με αυξημένο κίνδυνο εκδήλωσης άνοιας και νόσου Πάρκινσον. Ιδιαίτερα για τους ασθενείς με άνοια, η θνησιμότητα καταγράφεται αυξημένη κατά τη διάρκεια παρατεταμένων καυσώνων.

Ένας εξίσου σημαντικός αλλά υποτιμημένος παράγοντας είναι η επίδραση των τροπικών νυχτών στην ποιότητα του ύπνου. Οι υψηλές νυχτερινές θερμοκρασίες εμποδίζουν τη βαθιά ανάπαυση. Η χρόνια στέρηση ποιοτικού ύπνου οδηγεί σε γνωστική έκπτωση, εξασθενεί τους μηχανισμούς επιδιόρθωσης του εγκεφάλου και αυξάνει τη συχνότητα κρίσεων ημικρανίας.

Η μετατόπιση λοιμώξεων και το βάρος των κοινωνικών ανισοτήτων

Η κλιματική αλλαγή επηρεάζει επίσης τη γεωγραφική κατανομή εντόμων που μεταφέρουν νευροτροπικές λοιμώξεις. Κουνούπια και τσιμπούρια εξαπλώνονται σε νέες περιοχές της Ευρώπης, αυξάνοντας τον κίνδυνο μετάδοσης ασθενειών όπως η νόσος Λάιμ και ο ιός του Δυτικού Νείλου, οι οποίες μπορούν να προκαλέσουν σοβαρές νευρολογικές επιπλοκές.

Οι ειδικοί υπογραμμίζουν ότι οι επιπτώσεις αυτές δεν πλήττουν εξίσου όλους τους πολίτες. Οι ηλικιωμένοι, τα παιδιά, οι χρονίως πάσχοντες αλλά και όσοι διαβιούν σε υποβαθμισμένες αστικές περιοχές χωρίς επαρκές πράσινο ή κατάλληλη μόνωση βρίσκονται στην πρώτη γραμμή του κινδύνου. Η ανάγκη προσαρμογής των συστημάτων υγείας και η λήψη πολιτικών μέτρων για την προστασία του εγκεφάλου αναδεικνύονται πλέον σε άμεση προτεραιότητα.