Ιταλία: Αυξήθηκε η φοροδιαφυγή ξεπερνώντας τα 107 δισ. ευρώ – Συναγερμός για τα δημόσια οικονομικά

Σε ιδιαίτερα ανησυχητικά επίπεδα κινείται η φοροδιαφυγή στην Ιταλία, καθώς σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του υπουργείου Οικονομικών της χώρας, οι απλήρωτες φορολογικές υποχρεώσεις και οι μη καταβληθείσες ασφαλιστικές εισφορές κατέγραψαν σημαντική άνοδο, υπερβαίνοντας τις αρχικές προβλέψεις. Το μέγεθος της «μαύρης» οικονομίας αποτελεί μείζον ζήτημα για τη Ρώμη, η οποία καλείται να διατηρήσει μια αυστηρή δημοσιονομική πειθαρχία εν μέσω υψηλού κόστους δανεισμού και ενός δημόσιου χρέους που εκτιμάται ότι θα αγγίξει το 138,5% του ΑΕΠ το επόμενο έτος.

Αύξηση άνω των 7 δισ. ευρώ στους απλήρωτους φόρους

Ειδική έκθεση επιτροπής που συστάθηκε από το ιταλικό υπουργείο Οικονομικών αποκαλύπτει ότι οι απλήρωτοι φόροι και οι εισφορές κοινωνικής ασφάλισης αυξήθηκαν κατά περισσότερα από 7 δισεκατομμύρια ευρώ το 2023 σε σύγκριση με το 2022. Ως αποτέλεσμα, η συνολική φοροδιαφυγή διαμορφώθηκε σε ένα εύρος μεταξύ 107,9 και 112,8 δισεκατομμυρίων ευρώ.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η Ιταλία δημοσιοποιεί τις επίσημες εκτιμήσεις της για τη φοροδιαφυγή με χρονική καθυστέρηση τριών ετών. Η πρακτική αυτή ακολουθείται σκόπιμα, προκειμένου να αποτραπεί το ενδεχόμενο οι εκάστοτε κυβερνήσεις να προχωρούν σε μόνιμες δημόσιες δαπάνες βασιζόμενες σε έσοδα που μπορεί να αποδειχθούν συγκυριακά ή προσωρινά.

Ο πληθωρισμός και το κενό στον ΦΠΑ

Σύμφωνα με τους ειδικούς, η αύξηση της φοροδιαφυγής σε απόλυτους αριθμούς μεταξύ 2021 και 2023 συνδέεται εν μέρει με την άνοδο του συνολικού φορολογητέου εισοδήματος, η οποία προκλήθηκε από την οικονομική ανάκαμψη μετά την πανδημία και τον επίμονο πληθωρισμό. Για τον λόγο αυτό, οι αναλυτές προτείνουν ως ασφαλέστερο δείκτη μέτρησης τον λόγο των απλήρωτων φόρων προς το σύνολο των οφειλόμενων υποχρεώσεων.

Με βάση αυτή τη σχετική μέτρηση, η τάση φοροδιαφυγής στην Ιταλία υποχώρησε ελαφρώς κατά 0,2 ποσοστιαίες μονάδες το 2023, στο 17,3%-17,5%, ενώ από το 2019 η συνολική βελτίωση φτάνει τις 2,5 μονάδες. Αντίθετα, ανησυχητική είναι η εικόνα στον Φόρο Προστιθέμενης Αξίας (ΦΠΑ), όπου ο δείκτης φοροδιαφυγής ενισχύθηκε στο 20,4% το 2023 από 19,4% το προηγούμενο έτος, υπογραμμίζοντας τις διαρκείς δυσκολίες στην πάταξη της παραοικονομίας στην κατανάλωση.

Η στρατηγική της κυβέρνησης Μελόνι

Από την ανάληψη της εξουσίας το 2022, η πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι επέλεξε να απομακρυνθεί από τα αυστηρά κατασταλτικά μέτρα, προκρίνοντας ένα μοντέλο συνεργασίας με τους φορολογουμένους. Στο πλαίσιο αυτό, στον πρώτο της προϋπολογισμό εισήγαγε 12 διαφορετικές μορφές φορολογικής αμνηστίας με διαγραφή ή μείωση προστίμων για όσους ρύθμιζαν τις οφειλές τους.

Παράλληλα, η κυβέρνηση αύξησε το ανώτατο όριο πληρωμών με μετρητά από τα 1.000 στα 5.000 ευρώ. Ωστόσο, η προσπάθεια της Ρώμης να ελαφρύνει τις κυρώσεις για τους εμπόρους που αρνούνταν να δεχθούν ψηφιακές συναλλαγές προσέκρουσε στις έντονες αντιδράσεις των θεσμών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οδηγώντας την τελικά σε αναδίπλωση. Παρά τις μακροπρόθεσμες ενδείξεις σταδιακής συρρίκνωσης της άτυπης οικονομίας, το τεράστιο ύψος των διαφυγόντων εσόδων συνεχίζει να ασκεί ασφυκτική πίεση στα δημόσια ταμεία της γειτονικής χώρας.