Την ώρα που το μεταναστευτικό επιστρέφει δυναμικά στην κορυφή της ευρωπαϊκής ατζέντας, μακριά από συνθήματα και εύκολες γενικότητες, η Ελλάδα δεν παρακολουθεί τις εξελίξεις από την εξέδρα. Αντιθέτως, συμμετέχει στον στενό πυρήνα των χωρών που επιχειρούν να διαμορφώσουν τη «νέα κανονικότητα» στην πολιτική επιστροφών, με τον Θάνο Πλεύρη παρόντα στο τραπέζι των πραγματικών αποφάσεων. Και αυτό μόνο τυχαίο δεν είναι.
Η κλειστή συνάντηση εργασίας με πρωτοβουλία της Γερμανίας, παρουσία των υπουργών Μετανάστευσης της Ολλανδίας, της Αυστρίας και της Δανίας, αλλά και του Ευρωπαίου Επιτρόπου Μάγκνους Μπρίνερ, σηματοδοτεί κάτι πολύ συγκεκριμένο: τη συγκρότηση ενός «σκληρού πυρήνα» κρατών που αναζητούν λειτουργικές λύσεις στο πιο δύσκολο κομμάτι της μεταναστευτικής πολιτικής, τις επιστροφές παράνομων μεταναστών. Και η Ελλάδα είναι η μοναδική χώρα του Νότου που συμμετέχει σε αυτόν τον κύκλο.
Το πολιτικό μήνυμα είναι σαφές. Η Αθήνα έχει περάσει προ πολλού από τη φάση του «αιτούντος κατανόηση» στη φάση του συνδιαμορφωτή πολιτικής. Η συζήτηση για τη δημιουργία return hubs σε τρίτες χώρες εκτός Ευρώπης δεν είναι ούτε θεωρητική ούτε ιδεολογική. Είναι μια ρεαλιστική απάντηση σε ένα πρόβλημα που για χρόνια δηλητηρίαζε τον ευρωπαϊκό διάλογο, με πολλούς να επενδύουν περισσότερο στον ηθικό εντυπωσιασμό παρά στην αποτελεσματικότητα.
Η στάση του Θάνου Πλεύρη κινείται ακριβώς σε αυτή τη γραμμή. Χωρίς υπεκφυγές και χωρίς «ευγενικές ασάφειες», ο Έλληνας υπουργός ανέδειξε ότι η γνώση πως η παράνομη είσοδος στην ΕΕ οδηγεί σε επιστροφή –είτε στη χώρα καταγωγής είτε σε κέντρο εκτός Ευρώπης– λειτουργεί αποτρεπτικά. Πρόκειται για μια θέση που μπορεί να ενοχλεί τους επαγγελματίες της καταγγελίας, αλλά βρίσκει πλέον απήχηση στους βασικούς παίκτες της Ένωσης.
Από τη διαχείριση κρίσεων στη συνδιαμόρφωση ευρωπαϊκής πολιτικής
Δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, ότι η πρωτοβουλία εντάσσεται στον σχεδιασμό για την πλήρη εφαρμογή του νέου Συμφώνου για τη Μετανάστευση και τον υπό διαμόρφωση Κανονισμό Επιστροφών. Εκεί όπου τελειώνουν τα ευχολόγια και αρχίζουν οι δεσμεύσεις, η Ελλάδα θέλει –και καταφέρνει– να έχει λόγο. Με συντονισμό, χρηματοδότηση και συνεργασία με τρίτες χώρες, αλλά και με ρητή αναφορά στον σεβασμό του διεθνούς και ενωσιακού δικαίου.
Σε αντίθεση με το παρελθόν, όπου η χώρα παρουσιαζόταν αποκλειστικά ως «θύμα γεωγραφίας», σήμερα εμφανίζεται ως αξιόπιστος συνομιλητής και εταίρος πρώτης γραμμής. Και αυτό, σε ένα τόσο φορτισμένο πεδίο όπως το μεταναστευτικό, αποτελεί ίσως τη μεγαλύτερη πολιτική υπεραξία της παρούσας στρατηγικής.
