Με πλαφόν στο περιθώριο κέρδους για καύσιμα και 61 κατηγορίες βασικών αγαθών, η κυβέρνηση επιχειρεί να ανακόψει φαινόμενα αισχροκέρδειας εν μέσω διεθνούς ενεργειακής αναταραχής.
Η κυβέρνηση επέλεξε να κινηθεί γρήγορα και αποφασιστικά στο μέτωπο της αγοράς, ενεργοποιώντας εκ νέου ένα εργαλείο που είχε χρησιμοποιηθεί και σε προηγούμενες περιόδους έντονων πληθωριστικών πιέσεων: το πλαφόν στο περιθώριο κέρδους. Η Πράξη Νομοθετικού Περιεχομένου που δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ λίγο πριν από τα μεσάνυχτα δεν αφήνει πολλά περιθώρια παρερμηνειών. Στόχος του Μεγάρου Μαξίμου είναι να στείλει ένα καθαρό μήνυμα προς την αγορά ότι η διεθνής κρίση και η ενεργειακή αβεβαιότητα δεν μπορούν να αποτελέσουν άλλοθι για φαινόμενα αισχροκέρδειας.
Η συγκυρία μόνο τυχαία δεν είναι. Η αναταραχή στη Μέση Ανατολή έχει ήδη δημιουργήσει νευρικότητα στις διεθνείς αγορές ενέργειας, ενώ η ελληνική κυβέρνηση γνωρίζει πολύ καλά ότι κάθε τέτοια κρίση μεταφράζεται γρήγορα σε πιέσεις στις τιμές των καυσίμων και στη συνέχεια σε ολόκληρη την αλυσίδα της κατανάλωσης. Από τη βενζίνη μέχρι το καλάθι του σούπερ μάρκετ, η μετακύλιση των αυξήσεων είναι συχνά άμεση.
Ακριβώς γι’ αυτό η κυβέρνηση επέλεξε μια προληπτική παρέμβαση. Με την επιβολή συγκεκριμένων ορίων στο περιθώριο κέρδους τόσο στις εταιρείες εμπορίας όσο και στα πρατήρια καυσίμων, επιχειρεί να μπλοκάρει τη δυνατότητα υπερβολικών αυξήσεων που δεν συνδέονται με το πραγματικό κόστος. Το ίδιο ισχύει και για τις 61 κατηγορίες βασικών αγαθών, όπου το επιτρεπόμενο μεικτό περιθώριο κέρδους «παγώνει» στα επίπεδα του μέσου όρου του 2025.
Μήνυμα αποτροπής προς την αγορά
Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της ρύθμισης δεν είναι μόνο το ίδιο το πλαφόν, αλλά το συνοδευτικό σύστημα κυρώσεων. Τα πρόστιμα που μπορούν να φτάσουν έως και τα 5 εκατ. ευρώ, η δυνατότητα διπλασιασμού τους σε περίπτωση υποτροπής, αλλά και η δημοσιοποίηση των ονομάτων των παραβατών αποτελούν σαφές μήνυμα αποτροπής. Με άλλα λόγια, το κράτος δεν περιορίζεται σε μια συμβολική παρέμβαση· επιδιώκει να καταστήσει σαφές ότι θα υπάρξει ενεργός εποπτεία της αγοράς.
Η πολιτική διάσταση της απόφασης είναι εξίσου σημαντική. Η ακρίβεια αποτελεί διαχρονικά ένα από τα πιο ευαίσθητα ζητήματα για την κυβέρνηση και έναν από τους τομείς όπου η αντιπολίτευση επιχειρεί να ασκήσει τη μεγαλύτερη πίεση. Σε μια περίοδο κατά την οποία η διεθνής κρίση δημιουργεί αβεβαιότητα, το Μαξίμου θέλει να δείξει ότι δεν παρακολουθεί απλώς τις εξελίξεις αλλά παρεμβαίνει ενεργά για την προστασία των καταναλωτών.
Δεν είναι τυχαίο ότι το μέτρο έχει συγκεκριμένο χρονικό ορίζοντα έως τις 30 Ιουνίου 2026. Με αυτόν τον τρόπο η κυβέρνηση διατηρεί την ευελιξία να αξιολογήσει εκ νέου την κατάσταση, χωρίς να δεσμεύσει την αγορά για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα από όσο απαιτεί η συγκυρία.
Από την άλλη πλευρά, οι αντιδράσεις των φορέων της αγοράς ήταν σε μεγάλο βαθμό αναμενόμενες. Ορισμένοι κλάδοι εκφράζουν επιφυλάξεις για την αποτελεσματικότητα του μέτρου, ενώ άλλοι προειδοποιούν για πιέσεις στη λειτουργία των επιχειρήσεων. Ωστόσο, από κυβερνητικής πλευράς η απάντηση είναι ότι η παρέμβαση δεν αφορά τις τελικές τιμές, αλλά το περιθώριο κέρδους. Δηλαδή, επιτρέπει τη μετακύλιση πραγματικών αυξήσεων κόστους, χωρίς όμως να επιτρέπει υπερκέρδη.
Στο πολιτικό επίπεδο, η κυβέρνηση επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα σε δύο αντικρουόμενες ανάγκες: από τη μία να διατηρήσει την εμπιστοσύνη της αγοράς και από την άλλη να δείξει στους πολίτες ότι παρεμβαίνει όταν υπάρχει κίνδυνος εκτροχιασμού των τιμών.
Σε μια περίοδο διεθνούς αβεβαιότητας, η στρατηγική αυτή αποσκοπεί κυρίως σε ένα πράγμα: να προλάβει την κρίση πριν μετατραπεί σε νέα εσωτερική πίεση για την οικονομία και τα νοικοκυριά.
