Με αδιαπραγμάτευτες τις εθνικές θέσεις και σαφή στρατηγική στόχευση, ο Κυριάκος Μητσοτάκης βρίσκεται αυτή την ώρα στην Άγκυρα για το κρίσιμο τετ α τετ με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, στο πλαίσιο και του Ανωτάτου Συμβουλίου Συνεργασίας. Η Αθήνα δεν προσέρχεται ούτε με αυταπάτες ούτε με φοβικά σύνδρομα. Προσέρχεται με καθαρή γραμμή: μία και μόνη διαφορά, οριοθέτηση ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας, στο πλαίσιο του Διεθνούς Δικαίου.
Η επιλογή της κυβέρνησης να διατηρήσει ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας δεν συνιστά κατευνασμό. Αντιθέτως, είναι έκφραση αυτοπεποίθησης μιας χώρας που τα τελευταία χρόνια έχει ενισχύσει κατακόρυφα το γεωπολιτικό της αποτύπωμα. Οι ενεργειακές συμφωνίες, οι στρατηγικές συμμαχίες με ΗΠΑ και Γαλλία, η αναβάθμιση των Ενόπλων Δυνάμεων και η θεσμική παρουσία της Ελλάδας στην ευρωπαϊκή ατζέντα άμυνας και ασφάλειας, συνθέτουν ένα νέο πλαίσιο ισχύος.
Η κάλυψη λεπτό προς λεπτό από το ΕΡΤnews – με την πολιτική συντάκτρια Γεωργία Σκιτζή, τον διπλωματικό συντάκτη Πιέρρο Τζανετάκο και την ανταποκρίτρια στην Τουρκία Ελβίρα Κρίθαρη – αποτυπώνει τη βαρύτητα της στιγμής. Δεν πρόκειται για μια ακόμη τυπική συνάντηση. Πρόκειται για δοκιμή στρατηγικής συνέπειας σε μια περιοχή που φλέγεται, με πολέμους στη γειτονιά μας και ρωγμές στη διατλαντική συνοχή.
Από την κατευναστική ρητορική στην απαιτητική διπλωματία
Η σημερινή ελληνική προσέγγιση διαφέρει ουσιωδώς από προηγούμενες περιόδους. Όπως επισημαίνουν αναλυτές, η χώρα έχει περάσει από την παθητική διαχείριση κρίσεων σε μια απαιτητική διπλωματία. Αυτό σημαίνει ότι ο διάλογος δεν είναι αυτοσκοπός· είναι εργαλείο προάσπισης εθνικών συμφερόντων.
Η απουσία Υπουργών Άμυνας από τις αντιπροσωπείες δεν είναι ένδειξη υποβάθμισης, αλλά σαφές μήνυμα ότι η συνάντηση εστιάζει στην πολιτική και διπλωματική διάσταση. Η Ελλάδα δεν συζητά υπό καθεστώς πίεσης. Συζητά ως κράτος-μέλος της ΕΕ και του ΝΑΤΟ με αυξημένη στρατηγική βαρύτητα.
Ιδιαίτερο συμβολισμό έχει και η πρόσκληση του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου στο επίσημο δείπνο. Σε επίπεδο σημειολογίας, η αναγνώριση του ρόλου του Πατριαρχείου συνιστά έμμεση παραδοχή της σημασίας του για τον Ελληνισμό και την Ορθοδοξία. Σε μια εποχή όπου η θρησκευτική διπλωματία λειτουργεί ως ήπια ισχύς, τέτοιες κινήσεις δεν περνούν απαρατήρητες.
Η Άγκυρα, βεβαίως, συνεχίζει να θέτει ευρύτερη ατζέντα – από τα 12 ναυτικά μίλια έως την αποστρατιωτικοποίηση νησιών. Η ελληνική θέση παραμένει σταθερή: δεν υπάρχουν «επτά ζητήματα». Υπάρχει μία νομική διαφορά. Το casus belli, το οποίο ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχει θέσει ανοιχτά ακόμη και στο ευρωπαϊκό επίπεδο, βαραίνει αποκλειστικά την Τουρκία. Η σύνδεσή του με τη συζήτηση για ευρωπαϊκά αμυντικά κονδύλια προς την Άγκυρα ήταν σαφής προειδοποίηση: δεν μπορείς να απειλείς και ταυτόχρονα να αξιώνεις ευρωπαϊκή στήριξη.
Δίαυλος επικοινωνίας σε μια ασταθή γεωπολιτική συγκυρία
Σε ένα διεθνές περιβάλλον όπου ακόμη και αντίπαλες δυνάμεις διατηρούν ανοικτούς διαύλους, η επιλογή Αθήνας και Άγκυρας να συνομιλούν απευθείας στέλνει μήνυμα προς ΗΠΑ και ΝΑΤΟ: οι δύο σύμμαχοι μπορούν να διαχειριστούν τις διαφορές τους χωρίς επιδιαιτησία τρίτων. Αυτό ενισχύει την αυτονομία της ελληνικής διπλωματίας.
Η κυβέρνηση δεν τρέφει αυταπάτες για το βάθος των διαφορών. Η οριοθέτηση ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας δεν θα λυθεί σε ένα απόγευμα. Απαιτεί μακρά προετοιμασία και, εφόσον δεν υπάρξει συμφωνία, πιθανή προσφυγή στη Χάγη. Ωστόσο, η διατήρηση λειτουργικού διαύλου επικοινωνίας μειώνει τον κίνδυνο ατυχήματος ή κλιμάκωσης. Σε αυτό το επίπεδο, ο διάλογος λειτουργεί ως μηχανισμός αποσυμπίεσης.
Το ερώτημα δεν είναι αν υπάρχουν διαφορές. Υπάρχουν και είναι σοβαρές. Το ερώτημα είναι αν η Ελλάδα θα επιλέξει την ακινησία ή τη διαρκή διεκδίκηση στο πεδίο της διπλωματίας. Η κυβέρνηση επιλέγει το δεύτερο, με ξεκάθαρη κόκκινη γραμμή το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας.
Οι τελευταίας στιγμής κινήσεις της Άγκυρας, όπως εκδόσεις NAVTEX που δηλητηριάζουν το κλίμα, αξιολογούνται ψύχραιμα. Δεν προκαλούν υπερβολικές αντιδράσεις, αλλά καταγράφονται ως δείκτες συμπεριφοράς. Σε κάθε περίπτωση, η Αθήνα έχει αποδείξει ότι απαντά θεσμικά και τεκμηριωμένα, όχι με επικοινωνιακές εξάρσεις.
Το πολιτικό διακύβευμα είναι σαφές: η Ελλάδα να παραμείνει δύναμη σταθερότητας στην Ανατολική Μεσόγειο, χωρίς να παραιτείται από τα κυριαρχικά της δικαιώματα. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης δεν βρίσκεται στην Άγκυρα για να «κλείσει» εκκρεμότητες με βιασύνη. Βρίσκεται για να επιβεβαιώσει ότι ο διάλογος, όταν γίνεται με αυτοπεποίθηση και σαφή όρια, είναι εργαλείο ισχύος και όχι ένδειξη αδυναμίας.
Η εξέλιξη της συνάντησης θα κριθεί από το αν θα διατηρηθεί ζωντανή η διαδικασία επαναπροσέγγισης που ξεκίνησε τα τελευταία χρόνια. Αν ο δίαυλος παραμείνει ενεργός, η Ελλάδα θα έχει πετύχει ένα βασικό στόχο: να διαχειρίζεται τις διαφορές της με τη γείτονα σε θεσμικό πλαίσιο, χωρίς κλιμακώσεις και χωρίς εκπτώσεις στις εθνικές της θέσεις.
