Brexit: Πόσο ρεαλιστική είναι η αντιστροφή του – Από το «Get Brexit Done» στα σενάρια επιστροφής στην ΕΕ

Σχεδόν μια δεκαετία μετά το ιστορικό δημοψήφισμα του 2016 και αρκετά χρόνια μετά την επίσημη αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ευρωπαϊκή Ένωση, η δημόσια συζήτηση στη Βρετανία φαίνεται να κάνει έναν πλήρη κύκλο. Το σύνθημα «Get Brexit Done», το οποίο χάρισε στον Μπόρις Τζόνσον μια σαρωτική εκλογική νίκη το 2019, έχει δώσει πλέον τη θέση του σε έναν αυξανόμενο σκεπτικισμό και σε δημοσκοπήσεις που καταγράφουν σαφή μεταστροφή της κοινής γνώμης υπέρ μιας επιστροφής στην ευρωπαϊκή οικογένεια (Bremain).

Η πολιτική αστάθεια και το οικονομικό κόστος του διαζυγίου

Η περίοδος μετά το Brexit σημαδεύτηκε από πρωτοφανή πολιτική αναταραχή στο Λονδίνο. Η διαδοχή τεσσάρων συντηρητικών πρωθυπουργών –από την Τερέζα Μέι και τον Μπόρις Τζόνσον μέχρι τη βραχύβια θητεία της Λιζ Τρας και τον Ρίσι Σούνακ– ανέδειξε το βαθύ ρήγμα που προκάλεσε η αποχώρηση τόσο στο εσωτερικό του κυβερνώντος κόμματος όσο και στον κοινωνικό ιστό.

Παράλληλα, τα οικονομικά δεδομένα διέψευσαν σε μεγάλο βαθμό τις υποσχέσεις για άμεση ευημερία και παγκόσμια εμπορική κυριαρχία. Η επιβολή γραφειοκρατικών εμποδίων στο εμπόριο με την ΕΕ, οι ελλείψεις σε εργατικό δυναμικό, η μείωση των επενδύσεων και η επιβράδυνση της οικονομικής ανάπτυξης έχουν επιβαρύνει σημαντικά το κόστος ζωής για τους Βρετανούς πολίτες, τροφοδοτώντας το λεγόμενο «Bregret» (τη μεταμέλεια για το Brexit).

Τα θεσμικά και πολιτικά εμπόδια μιας επανένταξης

Παρά τη μεταβολή του κοινωνικού κλίματος, ο δρόμος για μια ενδεχόμενη αντιστροφή του Brexit κάθε άλλο παρά εύκολος θεωρείται. Μια νέα αίτηση ένταξης θα απαιτούσε την εκκίνηση της διαδικασίας βάσει του Άρθρου 49 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, μια μακρά και απαιτητική πορεία.

Σε περίπτωση επιστροφής, το Ηνωμένο Βασίλειο δεν θα απολάμβανε τα ειδικά προνόμια και τις εξαιρέσεις του παρελθόντος, όπως η δημοσιονομική έκπτωση (rebate) και η μη συμμετοχή στη Ζώνη του Ευρώ ή στον Χώρο Σένγκεν. Οι Βρυξέλλες και τα κράτη-μέλη θα αντιμετώπιζαν το Λονδίνο ως έναν τυπικό υποψήφιο, απαιτώντας πλήρη ευθυγράμμιση με τους κανόνες της Ενιαίας Αγοράς. Επιπλέον, στο εσωτερικό της Βρετανίας, η σημερινή κυβέρνηση των Εργατικών υπό τον Κιρ Στάρμερ αποκλείει την επιστροφή στην Ενιαία Αγορά ή την Τελωνειακή Ένωση, φοβούμενη την αναζωπύρωση των διχασμών του παρελθόντος.

Ο ρεαλιστικός δρόμος της επαναπροσέγγισης

Αντί για μια άμεση επανένταξη, η τρέχουσα πολιτική πραγματικότητα δείχνει προς μια σταδιακή επαναπροσέγγιση (reset) των σχέσεων. Το Λονδίνο επιδιώκει στοχευμένες συμφωνίες με την ΕΕ σε κρίσιμους τομείς, όπως η ασφάλεια, η άμυνα, η ενέργεια και η διευκόλυνση του εμπορίου αγροδιατροφικών προϊόντων.

Το Brexit απέδειξε στην πράξη ότι η διάλυση μιας βαθιάς οικονομικής και θεσμικής ένωσης τεσσάρων δεκαετιών είναι μια εξαιρετικά περίπλοκη υπόθεση. Ενώ η πλήρης αντιστροφή του παραμένει ένα μακρινό και πολιτικά δύσβατο σενάριο, η ανάγκη για στενότερη συνεργασία μεταξύ του Ηνωμένου Βασιλείου και της Ευρώπης καθίσταται πιο επιτακτική από ποτέ στο σύγχρονο γεωπολιτικό περιβάλλον.