Η στάση των ΗΠΑ στο τουρκολιβυκό μνημόνιο: Γιατί η ουδετερότητα της Ουάσινγκτον μπορεί να αποδειχθεί χρήσιμη για την Ελλάδα

Η πρόσφατη τοποθέτηση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ σχετικά με την επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου για τις θαλάσσιες ζώνες προκάλεσε αρχικά αμηχανία και έναν βαθμό απογοήτευσης στην Αθήνα. Αντί για την επανάληψη μιας σαφούς και απερίφραστης καταδίκης του συμφώνου του 2019 ως νομικά έωλου και αποσταθεροποιητικού, η αμερικανική διπλωματία επέλεξε έναν τόνο ήπιας ουδετερότητας. Ωστόσο, μια πιο προσεκτική γεωπολιτική ανάγνωση των εξελίξεων καταδεικνύει ότι αυτή η στάση αποστάσεων της Ουάσινγκτον κάθε άλλο παρά επιζήμια είναι για τα ελληνικά συμφέροντα.

Η ενθάρρυνση του διμερούς διαλόγου και το «μπλόκο» στα σχέδια της Άγκυρας

Η δήλωση του εκπροσώπου του αμερικανικού υπουργείου Εξωτερικών, σύμφωνα με την οποία η Ελλάδα και η Τουρκία αποτελούν αμφότερες συμμάχους στο ΝΑΤΟ και ενθαρρύνονται σε απευθείας επαφές για τη διευθέτηση των διαφωνιών τους, φέρνει στο προσκήνιο την πολιτική των «ήρεμων νερών». Παρά τις επιφανειακές ομοιότητες με παλαιότερα δόγματα ίσων αποστάσεων, η σημερινή τοποθέτηση έχει διαφορετικό ειδικό βάρος.

Η Ουάσινγκτον ξεκαθαρίζει πως δεν προτίθεται να επιβάλει διαιτησία μέσω του Λευκού Οίκου, αλλά ούτε και υιοθετεί την τουρκική πρόταση για μια πολυμερή διάσκεψη των παράκτιων κρατών της Ανατολικής Μεσογείου. Η πάγια ελληνική θέση απορρίπτει τέτοιου είδους πολυμερείς διαπραγματεύσεις που θα μπορούσαν να θέσουν υπό αμφισβήτηση κυριαρχικά δικαιώματα. Το μήνυμα αυτό άλλωστε είχε μεταφερθεί με σαφήνεια και στον Μάρκο Ρούμπιο κατά την πρόσφατη επίσκεψή του στην Αθήνα, εξασφαλίζοντας πως η αμερικανική γραμμή δεν ανοίγει την πόρτα σε ανεπιθύμητες παρεμβάσεις.

Η ενεργειακή «ασπίδα» των ExxonMobil και Chevron

Πέρα από τις διπλωματικές διατυπώσεις, η ουσία των εξελίξεων κρίνεται στο πεδίο των απτών συμφερόντων. Η παρουσία κορυφαίων αμερικανικών ενεργειακών ομίλων στην περιοχή διαμορφώνει ένα περιβάλλον ισχύος που αποτρέπει τις αυθαίρετες κινήσεις. Συγκεκριμένα, η ExxonMobil και η Chevron έχουν ήδη υπογράψει δεσμευτικές συμφωνίες για έρευνα και πιθανή εκμετάλλευση υδρογονανθράκων όχι μόνο στα παραχωρημένα οικόπεδα νοτίως της Κρήτης, αλλά και στην ευρύτερη επικράτεια της Λιβύης.

Σε ένα τέτοιο πλαίσιο, καμία πλευρά δεν μπορεί να παραβιάσει συμφωνημένα δεδομένα ή να ακυρώσει συμβατικές υποχρεώσεις με μονομερείς ενέργειες και αποστολές ερευνητικών πλοίων. Παράλληλα, το θετικό κλίμα που αποτυπώθηκε από τις επαφές με τον κ. Ρούμπιο για κρίσιμα έργα ενεργειακής διασύνδεσης, όπως το ηλεκτρικό καλώδιο GSI προς Κύπρο και Ισραήλ, επιβεβαιώνει τη στρατηγική σύγκλιση με την Ουάσινγκτον στα μεγάλα έργα υποδομής.

Περιφερειακές συμμαχίες και ο ρόλος της Αιγύπτου

Η στάση των Ηνωμένων Πολιτειών δεν αποτελεί εμπόδιο για την εμβάθυνση των στρατηγικών επιλογών της χώρας. Το τρίγωνο συνεργασίας Ελλάδας, Κύπρου και Αιγύπτου διατηρεί πλήρως τη δυναμική του για την οριοθέτηση των θαλασσίων ζωνών και την πιθανή επέκταση των χωρικών υδάτων όπου κριθεί σκόπιμο. Η Ελλάδα και η Κύπρος συνιστούν τη φυσική ενδοχώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ η Αίγυπτος εδραιώνεται ως κεντρικός πυλώνας σταθερότητας στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η ευρύτερη συνεργασία με κράτη όπως το Ισραήλ, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η Σαουδική Αραβία αναδεικνύει έναν νέο γεωπολιτικό άξονα, που επεκτείνεται πέρα από τους αγωγούς στη ναυτιλία και στον κομβικό ρόλο της Διώρυγας του Σουέζ. Υπό αυτή την έννοια, η αμερικανική ουδετερότητα στο πεδίο των δηλώσεων αφήνει τον απαραίτητο χώρο στις περιφερειακές συμμαχίες να οικοδομήσουν ένα σταθερό και λειτουργικό πλαίσιο ασφάλειας.