Τουρκολιβυκό μνημόνιο: Το παρασκήνιο της νέας κινητικότητας και το μέτωπο νότια της Κρήτης

Σε μια περίοδο έντονων γεωπολιτικών διεργασιών στην Ανατολική Μεσόγειο, το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο επανέρχεται δυναμικά στο προσκήνιο, αναμοχλεύοντας τις ισορροπίες ανάμεσα στην Αθήνα, την Άγκυρα και την Τρίπολη. Οι παρασκηνιακές διαβουλεύσεις και οι προσπάθειες περαιτέρω νομιμοποίησης ή ενεργοποίησης των προβλέψεων της συμφωνίας από την πλευρά της Τουρκίας και της κυβέρνησης της δυτικής Λιβύης δεν συνιστούν κεραυνό εν αιθρία, αλλά εντάσσονται σε έναν ευρύτερο στρατηγικό σχεδιασμό αναθεωρητισμού.

Το γεωπολιτικό παζάρι και οι επιδιώξεις του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν

Η τουρκική ηγεσία υπό τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν επιχειρεί σταθερά να εδραιώσει την παρουσία της στη Λιβύη, αξιοποιώντας την πολιτική ρευστότητα και την εξάρτηση της κυβέρνησης της Τρίπολης από τη στρατιωτική και οικονομική στήριξη της Άγκυρας. Η προσπάθεια κύρωσης και πρακτικής εφαρμογής του μνημονίου του 2019 —καθώς και των μεταγενέστερων συμφωνιών για τους υδρογονάνθρακες— αποτελεί για την Τουρκία κομβικό μοχλό πίεσης για την υλοποίηση του δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας».

Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, πίσω από τις κινήσεις αυτές κρύβεται ένα σύνθετο δίκτυο επαφών που περιλαμβάνει πιέσεις προς τις λιβυκές αρχές, υποσχέσεις για επενδυτικά προγράμματα και παροχή εγγυήσεων ασφαλείας. Η Άγκυρα επιδιώκει να δημιουργήσει τετελεσμένα επί του πεδίου προτού υπάρξει μια συνολική πολιτική διευθέτηση και διεξαγωγή εκλογών στη διχασμένη χώρα της Βόρειας Αφρικής.

Ο παράγοντας των ενεργειακών ερευνών νότια της Κρήτης

Η χρονική συγκυρία κατά την οποία αναθερμαίνεται το ζήτημα του τουρκολιβυκού μνημονίου είναι εξαιρετικά κρίσιμη. Συνδέεται άμεσα με την επιτάχυνση των ελληνικών ενεργειακών σχεδιασμών και την ολοκλήρωση σεισμικών ερευνών για τον εντοπισμό κοιτασμάτων φυσικού αερίου στα θαλάσσια οικόπεδα νοτιοδυτικά και νότια της Κρήτης, όπου δραστηριοποιούνται διεθνείς ενεργειακοί κολοσσοί όπως η ExxonMobil.

Η Άγκυρα αντιλαμβάνεται ότι η παγίωση των ελληνικών δικαιωμάτων στην περιοχή, βάσει της συμφωνίας μερικής οριοθέτησης ΑΟΖ μεταξύ Ελλάδας και Αιγύπτου το 2020, ακυρώνει de facto τις αυθαίρετες διεκδικήσεις του τουρκολιβυκού τόξου. Ως εκ τούτου, η τουρκική πλευρά χρησιμοποιεί την πίεση προς τη Λιβύη ως αντιστάθμισμα, επιδιώκοντας να προκαλέσει ανασφάλεια στους διεθνείς επενδυτές και να διατηρήσει ζωντανή τη θεωρία περί «γκρίζων» ζωνών στη θαλάσσια περιοχή.

Η ελληνική διπλωματική απάντηση και το Διεθνές Δίκαιο

Απέναντι στις τουρκικές μεθοδεύσεις, η ελληνική διπλωματία διατηρεί σταθερή και αποφασιστική στάση. Η Αθήνα υπογραμμίζει σε κάθε τόνο προς τη διεθνή κοινότητα, την Ευρωπαϊκή Ένωση και τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο είναι παράνομο, ανυπόστατο και στερείται οποιασδήποτε έννομης συνέπειας, καθώς παραβιάζει κατάφωρα το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) και αγνοεί πλήρως τα κυριαρχικά δικαιώματα των ελληνικών νησιών.

Παράλληλα, η Ελλάδα ενισχύει τις διμερείς της σχέσεις με περιφερειακούς παίκτες, όπως η Αίγυπτος, ενώ διατηρεί ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας και με τις πολιτικές δυνάμεις της ανατολικής Λιβύης, οι οποίες συνεχίζουν να απορρίπτουν τη νομιμότητα των συμφωνιών που υπέγραψε η Τρίπολη με την Τουρκία.