Αλέξης Τσίπρας: Οι ιστορικές αντιφάσεις από την «πρώτη φορά Αριστερά» στον συμβιβασμό του 2015

Η πολιτική διαδρομή του Αλέξη Τσίπρα και η περίοδος της διακυβέρνησής του συνεχίζουν να αποτελούν αντικείμενο έντονων αντιπαραθέσεων στο εγχώριο πολιτικό σκηνικό. Στο επίκεντρο της κριτικής βρίσκονται οι κραυγαλέες ανακολουθίες μεταξύ των προεκλογικών διακηρύξεων και των κυβερνητικών πράξεων, οι οποίες επανέρχονται συχνά στον δημόσιο διάλογο, ιδίως όταν επιχειρείται η αναδιαμόρφωση των ισορροπιών στον προοδευτικό χώρο.

Η σύμπραξη με τους ΑΝΕΛ και το αφήγημα της πλειοψηφίας

Το εμβληματικό σύνθημα «πρώτη φορά Αριστερά», το οποίο κυριάρχησε στην πορεία προς την εξουσία το 2015, προσέκρουσε εξαρχής στην εκλογική πραγματικότητα. Σε καμία από τις δύο εκλογικές αναμετρήσεις εκείνης της χρονιάς —τον Ιανουάριο και τον Σεπτέμβριο— ο ΣΥΡΙΖΑ δεν κατόρθωσε να εξασφαλίσει αυτοδύναμη κοινοβουλευτική πλειοψηφία άνω των 151 εδρών. Η επιλογή για τη συγκρότηση της λεγόμενης «κυβέρνησης εθνικής σωτηρίας» οδήγησε σε μια παράδοξη συμμαχία με τον Πάνο Καμμένο και τους Ανεξάρτητους Έλληνες, ένα δεξιό, αντιμνημονιακό μόρφωμα.

Η πολιτική αυτή συνύπαρξη επιχειρήθηκε να νομιμοποιηθεί με ιστορικούς παραλληλισμούς περί «εθνικής συμφιλίωσης» και κοινού αγώνα, ωστόσο για πολλούς αναλυτές αποτέλεσε την πρώτη σαφή ένδειξη ότι ο ιδεολογικός πυρήνας υποχωρούσε μπροστά στην ανάγκη διατήρησης της εξουσίας. Το σχήμα αυτό απομάκρυνε οριστικά την κυβέρνηση από την υπόσχεση μιας αμιγώς αριστερής διακυβέρνησης.

Από τη ρητορική της σύγκρουσης στη συνθηκολόγηση με το Βερολίνο

Παράλληλα, η έντονη αντιμνημονιακή ρητορική που σημάδεψε την άνοδο του Αλέξη Τσίπρα κατέληξε σε έναν απότομο ρεαλισμό. Η αρχική στρατηγική της μετωπικής σύγκρουσης με τους ευρωπαϊκούς θεσμούς και την τότε καγκελάριο της Γερμανίας, Άνγκελα Μέρκελ, κορυφώθηκε στο δραματικό καλοκαίρι του 2015 και το δημοψήφισμα. Η κατάληξη, ωστόσο, ήταν η υπογραφή του τρίτου μνημονίου και η πλήρης αποδοχή των δημοσιονομικών περιορισμών που επέβαλαν οι πιστωτές.

Η θεαματική αυτή μεταστροφή από τις «αντιμνημονιακές κραυγές» στην πιστή εφαρμογή των προγραμμάτων λιτότητας κατέδειξε τα όρια της τακτικής που ακολουθήθηκε. Η αποδοχή των όρων των δανειστών επισφράγισε την απομυθοποίηση των προεκλογικών δεσμεύσεων, μετατρέποντας τον άλλοτε αντισυστημικό ηγέτη σε διαχειριστή των ευρωπαϊκών επιταγών.

Το παράδοξο των επιθέσεων προς το ΠΑΣΟΚ

Στη σύγχρονη συγκυρία, οι επιθέσεις που εξαπολύονται προς το ΠΑΣΟΚ περί «δεκανικιού» της Νέας Δημοκρατίας προσκρούουν στη συλλογική πολιτική μνήμη. Πολιτικοί παρατηρητές υπενθυμίζουν ότι ο χώρος από τον οποίο αναδείχθηκε ο πρώην πρωθυπουργός είχε ιστορικά συμπράξει με τη συντηρητική παράταξη το 1989, σε μια συγκυρία μετωπικής αντιπαράθεσης με τον Ανδρέα Παπανδρέου.

Οι αντιφάσεις αυτές, από τη συνύπαρξη με την εθνολαϊκή Δεξιά μέχρι την πλήρη προσαρμογή στις επιταγές της Άνγκελα Μέρκελ, εξακολουθούν να καταδιώκουν την πολιτική κληρονομιά του Αλέξη Τσίπρα, θέτοντας διαρκή ερωτήματα για τη συνέπεια και τη στρατηγική του πορεία.