Καταλαβαίνει ο σκύλος πότε είστε στενοχωρημένοι; Τι αποκαλύπτει η επιστήμη

Όσοι μοιράζονται την καθημερινότητά τους με έναν σκύλο, έχουν αναμφίβολα βιώσει τη χαρακτηριστική αυτή στιγμή: επιστρέφοντας στο σπίτι έπειτα από μια ιδιαίτερα πιεστική ημέρα, ο τετράποδος σύντροφος πλησιάζει αθόρυβα και ακουμπά το κεφάλι του στα γόνατά τους, χωρίς να ζητά τροφή, παιχνίδι ή βόλτα. Για δεκαετίες, η συγκεκριμένη συμπεριφορά αποδιδόταν από τους σκεπτικιστές σε προβολή ανθρώπινων συναισθημάτων ή σε απλές συμπτώσεις. Ωστόσο, μια σειρά από πρόσφατες επιστημονικές έρευνες έρχεται να επιβεβαιώσει αυτό που οι κηδεμόνες ζώων γνώριζαν διαισθητικά: οι σκύλοι διαθέτουν αξιοσημείωτη ικανότητα να αντιλαμβάνονται τη συναισθηματική κατάσταση του ανθρώπου.

Αποκωδικοποιώντας τις εκφράσεις και τον τόνο της φωνής

Η ικανότητα των σκύλων να «διαβάζουν» τον άνθρωπο δεν περιορίζεται μόνο στη γλώσσα του σώματος. Ήδη από το 2015, έρευνα του Κτηνιατρικού Πανεπιστημίου της Βιέννης απέδειξε ότι τα κατοικίδια αυτά μπορούν να διακρίνουν με ακρίβεια ένα χαρούμενο από ένα θυμωμένο πρόσωπο, ακόμα και όταν εκτίθενται μόνο σε μερικά τμήματα μιας φωτογραφίας.

Ένα χρόνο αργότερα, το 2016, μελέτη του Πανεπιστημίου του Λίνκολν προχώρησε ένα βήμα παραπέρα, διαπιστώνοντας ότι οι σκύλοι συνδυάζουν οπτικά και ακουστικά ερεθίσματα. Συγκεκριμένα, μπορούν να συνδέσουν μια συγκεκριμένη έκφραση προσώπου με τον αντίστοιχο συναισθηματικό τόνο φωνής. Αυτή η πολυαισθητηριακή αντίληψη των συναισθημάτων θεωρούνταν μέχρι πρόσφατα αποκλειστικό προνόμιο των ανθρώπων και ορισμένων ανώτερων πρωτευόντων θηλαστικών.

Η αντίδραση στο κλάμα και η ανίχνευση του στρες μέσω της όσφρησης

Το ενδιαφέρον της επιστημονικής κοινότητας στράφηκε επίσης στον τρόπο με τον οποίο οι σκύλοι αντιδρούν στην έκφραση της θλίψης. Σε πείραμα που διεξήχθη από το Κολέγιο Γκόλντσμιθς του Πανεπιστημίου του Λονδίνου, παρατηρήθηκε ότι οι σκύλοι πλησίαζαν με συνέπεια άτομα που προσποιούνταν ότι έκλαιγαν, σε αντίθεση με άτομα που απλώς συνομιλούσαν ή σιγοτραγουδούσαν. Το εντυπωσιακό στοιχείο ήταν ότι η παρηγορητική αυτή στάση —με μυρωδιές, γλείψιμο ή απαλό άγγιγμα— εκδηλωνόταν ακόμη και απέναντι σε άγνωστα προς το ζώο πρόσωπα.

Παράλληλα, καθοριστικό ρόλο φαίνεται να διαδραματίζει η εξαιρετικά ανεπτυγμένη όσφρησή τους. Μελέτη του Πανεπιστημίου Κουίνς του Μπέλφαστ, που δημοσιεύθηκε το 2022, κατέδειξε ότι οι σκύλοι μπορούν να εντοπίσουν τις χημικές αλλαγές που προκαλεί το στρες στον ανθρώπινο ιδρώτα και την αναπνοή με ποσοστό επιτυχίας που ξεπερνά το 90%. Αυτό σημαίνει πρακτικά ότι, ακόμη κι αν κάποιος προσπαθεί να αποκρύψει την ένταση ή τη στενοχώρια του, η φυσιολογική αντίδραση του σώματός του τον προδίδει στον τετράποδο φίλο του.

Ενσυναίσθηση ή προσαρμοστική εξέλιξη;

Αν και τα ευρήματα είναι αδιάσειστα ως προς την αντίληψη των εξωτερικών ενδείξεων, οι επιστήμονες παραμένουν επιφυλακτικοί σχετικά με το αν οι σκύλοι βιώνουν την ενσυναίσθηση ακριβώς όπως οι άνθρωποι. Δεν είναι ακόμη σαφές αν η πράξη τους πηγάζει από βαθιά κατανόηση του ανθρώπινου πόνου ή αν πρόκειται για εξελικτικό μηχανισμό στενής συμβίωσης, που τους ωθεί να ανταποκρίνονται στις μεταβολές της διάθεσης του περιβάλλοντός τους. Σε κάθε περίπτωση, το αποτέλεσμα παραμένει το ίδιο: οι σκύλοι είναι συντονισμένοι με τα συναισθήματά μας περισσότερο από οποιοδήποτε άλλο είδος στον πλανήτη.