Κλιματική κρίση: Εξαφανίζονται οριστικά οι τελευταίοι τροπικοί παγετώνες του πλανήτη

Το λεγόμενο «αιώνιο χιόνι» που στεφάνωνε για αιώνες τις ψηλότερες κορυφές των τροπικών δασών οδεύει προς οριστική εξαφάνιση. Στην καρδιά της τροπικής Παπούα στην Ινδονησία, οι μοναδικοί τροπικοί παγετώνες ολόκληρης της Νοτιοανατολικής Ασίας βιώνουν μια ραγδαία και μη αναστρέψιμη υποχώρηση, λειτουργώντας ως ένας από τους πιο δραματικούς δείκτες της παγκόσμιας κλιματικής αλλαγής.

Η δραματική συρρίκνωση στην Ινδονησία και το Πούντσακ Τζάγια

Από το 1980 μέχρι σήμερα, το νησί της Νέας Γουινέας έχει ήδη απωλέσει τέσσερα από τα έξι τμήματα μόνιμου πάγου του, ως άμεση συνέπεια της συνεχούς ανόδου της παγκόσμιας θερμοκρασίας. Ο Δανός εξερευνητής Κλάους Τάιμαν, ο οποίος συμμετέχει ενεργά στη χαρτογράφηση των παγετώνων της περιοχής, περιγράφει με μελανά χρώματα την κατάσταση: «Ο πάγος θα εξαφανιστεί: δεν είναι ζήτημα “αν”, αλλά “πότε”», επισημαίνοντας ότι το χρονικό αυτό περιθώριο στενεύει επικίνδυνα.

Το επίκεντρο αυτής της οικολογικής απώλειας εντοπίζεται στην οροσειρά Σουντίρμαν. Εκεί δεσπόζει ο παγετώνας Κάρστενς στην κορυφή Πούντσακ Τζάγια, σε υψόμετρο 4.884 μέτρων. Πρόκειται για έναν τόπο με βαθιά πνευματική και πολιτιστική αξία για τους αυτόχθονες πληθυσμούς. Ενώ πριν από έναν αιώνα και οι τέσσερις κορυφές της οροσειράς καλύπτονταν από πάγο, πλέον απομένουν μόλις δύο μικρά απομεινάρια. Τα ιστορικά δεδομένα είναι αποκαλυπτικά: από τα 19.000 στρέμματα πάγου κατά τον 19ο αιώνα, η έκταση έχει περιοριστεί σήμερα σε μόλις 160 στρέμματα, καταγράφοντας κατακόρυφη πτώση της τάξης του 95% μόνο από το 2002 και έπειτα.

Ένα παγκόσμιο φαινόμενο από τις Άνδεις έως την Αφρική

Αν και η ύπαρξη πάγου στις τροπικές ζώνες φαντάζει παράδοξη, τέτοιοι σχηματισμοί διατηρούνται ιστορικά στις Άνδεις, την ανατολική Αφρική και την Ινδονησία. Η συντριπτική πλειονότητα των τροπικών παγετώνων παγκοσμίως –περίπου το 95%– βρίσκεται στην οροσειρά των Άνδεων, εκτεινόμενη κυρίως σε περιοχές του Περού, του Ισημερινού και της Κολομβίας.

Την ίδια στιγμή, η αφρικανική ήπειρος παρακολουθεί τη δική της περιβαλλοντική τραγωδία. Ο παγετώνας του οροπεδίου Στάνλεϊ στην Ανατολική Αφρική έχει χάσει πάνω από το 30% της επιφάνειάς του από το 2020. Η υποχώρηση αυτή δεν αποτελεί μόνο αισθητικό πλήγμα στο φυσικό τοπίο, αλλά θέτει σε άμεσο κίνδυνο την υδατική ασφάλεια εκατομμυρίων ανθρώπων και κοινοτήτων που εξαρτώνται από το νερό των λιωμένων πάγων κατά τις ξηρές περιόδους.

Οι αιτίες της κατάρρευσης και η επίδραση του Ελ Νίνιο

Ο βασικός μηχανισμός πίσω από την κατάρρευση των τροπικών παγετώνων παραμένει η ανθρωπογενής υπερθέρμανση του πλανήτη από την καύση ορυκτών καυσίμων. Η αύξηση της θερμοκρασίας μετατοπίζει το σημείο παγετού σε ολοένα και μεγαλύτερα υψόμετρα, με αποτέλεσμα οι συχνές βροχοπτώσεις να αντικαθιστούν τις χιονοπτώσεις στις κορυφές, επιταχύνοντας δραματικά το λιώσιμο του πάγου.

Την κατάσταση επιδεινώνει δραματικά η αυξανόμενη συχνότητα και ένταση του κλιματικού φαινομένου Ελ Νίνιο στον Ειρηνικό Ωκεανό. Οι αυξημένες θερμοκρασίες που το συνοδεύουν στερούν κάθε δυνατότητα φυσικής ανάκαμψης, καταδικάζοντας τους τελευταίους τροπικούς παγετώνες να περάσουν οριστικά στην ιστορία μέσα στα επόμενα χρόνια.