Φονικές πλημμύρες στο Νεπάλ: Το επιστημονικό μυστήριο με τον σεισμό και την κατάρρευση του παγετώνα

Μια πρωτοφανής φυσική καταστροφή πλήττει το Νεπάλ, με τον απολογισμό των θυμάτων από τις φονικές πλημμύρες και τις κατολισθήσεις να έχει ξεπεράσει ήδη τους 362 νεκρούς, ενώ εκατοντάδες άνθρωποι παραμένουν αγνοούμενοι κάτω από τόνους λάσπης. Οι βιβλικές καταστροφές σε υποδομές, κατοικίες και οδικά δίκτυα έχουν θέσει τη χώρα σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης, αναδεικνύοντας για ακόμη μια φορά την ευάλωτη φύση της περιοχής των Ιμαλαΐων. Στο επίκεντρο της επιστημονικής κοινότητας βρίσκεται ο μηχανισμός πίσω από την κατάρρευση του παγετώνα που πυροδότησε την τραγωδία. Ο πρόεδρος του Οργανισμού Αντισεισμικού Σχεδιασμού και Προστασίας (ΟΑΣΠ), Ευθύμιος Λέκκας, αναλύει τα δεδομένα και θέτει ένα κρίσιμο επιστημονικό ερώτημα για τη σχέση μεταξύ της αποκόλλησης του πάγου και της πιθανής πρόκλησης σεισμικής δραστηριότητας.

Η γεωλογική πολυπλοκότητα των Ιμαλαΐων και η έλλειψη δικτύου

Ο Ευθύμιος Λέκκας, ο οποίος έχει μελετήσει την περιοχή από κοντά κατά τον καταστροφικό σεισμό του 2015, επισημαίνει τις αντικειμενικές δυσκολίες στην παρακολούθηση τέτοιων φαινομένων. «Είναι μεγάλο ερώτημα… Δεν έχουμε πυκνό δίκτυο σεισμογράφων στην περιοχή», αναφέρει χαρακτηριστικά. Το εξαιρετικά δύσβατο ανάγλυφο, με τις βαθιές χαράδρες και τα απότομα βουνά που εναλλάσσονται, καθιστά σχεδόν αδύνατη την εγκατάσταση και συντήρηση ενός αξιόπιστου σεισμολογικού δικτύου σε αυτή την κλίμακα.

Αυτή η έλλειψη υποδομών αφήνει τους επιστήμονες χωρίς σαφή απάντηση σε ένα βασικό δίλημμα: «Δεν έχουμε εικόνα αν ο παγετώνας προκάλεσε τον σεισμό ή ο σεισμός τον παγετώνα», εξηγεί ο κ. Λέκκας. Η δυναμική ενέργεια που απελευθερώνεται από την πτώση εκατομμυρίων τόνων πάγου είναι ικανή να καταγραφεί ως σεισμικό γεγονός, όμως εξίσου πιθανό είναι μια μικροσεισμική δόνηση να λειτούργησε ως ο καταλύτης για την αποκόλληση.

Το χρονικό του «αρμαγεδώνα»: Πώς ο παγετώνας διέλυσε το υδροηλεκτρικό φράγμα

Η ανάλυση της πορείας της κατάρρευσης αποκαλύπτει το μέγεθος της φυσικής διεργασίας. Σύμφωνα με τις μετρήσεις, η απόσπαση των εκατομμυρίων τόνων πάγου ξεκίνησε από υψόμετρο περίπου 3.500 μέτρων, με τον παγετώνα να καταρρέει ελεύθερα για τουλάχιστον 2.500 μέτρα. Κατά την πτώση του, ο πάγος δεν παρέσυρε μόνο χιόνι, αλλά τεράστιους όγκους εδαφικών στοιχείων και πετρωμάτων, δημιουργώντας ένα εξαιρετικά πυκνό και καταστροφικό μείγμα.

Το υλικό αυτό κατέληξε στο υδρογραφικό δίκτυο της περιοχής, το οποίο ήταν ήδη κορεσμένο από τις έντονες βροχοπτώσεις. Λόγω των ακραίων κλίσεων των ρεμάτων, οι οποίες αγγίζουν το 45%, η ροή απέκτησε τρομακτική ταχύτητα και κινητική ενέργεια. Σε απόσταση μόλις πέντε χιλιομέτρων, ο φονικός χείμαρρος συνάντησε ένα μεγάλο υδροηλεκτρικό φράγμα. «Εκεί γίνεται ένας “αρμαγεδώνας”, δεν ήταν δυνατό να συγκρατηθεί ο μεγάλος όγκος του νερού», τονίζει ο πρόεδρος του ΟΑΣΠ, περιγράφοντας τη στιγμή που το φράγμα υπερχείλισε και κατέρρευσε, σαρώνοντας τα πάντα στο πέρασμά του.

Η κλιματική κρίση και η επόμενη μέρα

Η τραγωδία στο Νεπάλ επαναφέρει με δραματικό τρόπο στο προσκήνιο τις επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης στις ορεινές περιοχές του πλανήτη. Η άνοδος της θερμοκρασίας προκαλεί την αστάθεια των παγετώνων, αυξάνοντας κατακόρυφα τον κίνδυνο παρόμοιων καταστροφικών φαινομένων στο μέλλον. Η ανάγκη για διεθνή συνεργασία και ανάπτυξη συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης στις ευάλωτες αυτές ζώνες είναι πλέον πιο επιτακτική από ποτέ.