Ελληνοτουρκικά: Σε νέα φάση αβεβαιότητας οι σχέσεις Αθήνας – Άγκυρας – Η ανάλυση του Σωτήρη Ρούσσου

Σε μια νέα και ιδιαίτερα ευαίσθητη καμπή εισέρχονται οι ελληνοτουρκικές σχέσεις, καθώς η περίοδος σχετικής νηνεμίας φαίνεται να δοκιμάζεται από τις βαθιές και αγεφύρωτες διαφορές μεταξύ των δύο χωρών. Παρά τις προσπάθειες διατήρησης ανοιχτών διαύλων επικοινωνίας, το χάσμα ανάμεσα στην Αθήνα και την Άγκυρα παραμένει αγεφύρωτο, επαναφέροντας στο προσκήνιο ερωτήματα για τη βιωσιμότητα της διαδικασίας εξομάλυνσης.

Τα όρια της «Διακήρυξης των Αθηνών» και το βαθύ χάσμα

Σύμφωνα με όσα επισημαίνει ο καθηγητής Διεθνών Σχέσεων Σωτήρης Ρούσσος, το υφιστάμενο κλίμα και η απόσταση στις βασικές θέσεις καταδεικνύουν τα σαφή όρια της «Διακήρυξης των Αθηνών». Το κείμενο αρχών, που υπογράφηκε με στόχο την εμπέδωση ενός κλίματος εμπιστοσύνης και τη μείωση της έντασης στο πεδίο, φαίνεται πως εξάντλησε τα περιθώρια παραγωγής ουσιαστικών αποτελεσμάτων όσον αφορά τον πυρήνα των διμερών διενέξεων.

Για πολλούς αναλυτές, η τρέχουσα στασιμότητα επιβεβαιώνει την αποτυχία γεφύρωσης των θεμελιωδών διαφορών. Ενώ η Αθήνα παραμένει προσηλωμένη στην πάγια θέση ότι η μοναδική διαφορά προς επίλυση είναι η οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας και της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ) βάσει του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας, η Άγκυρα εξακολουθεί να θέτει στο τραπέζι ένα ευρύ φάσμα διεκδικήσεων, από την αποστρατιωτικοποίηση νησιών μέχρι ζητήματα κυριαρχίας.

Οι γεωπολιτικές ισορροπίες και η στρατηγική της Άγκυρας

Η ανάλυση του Σωτήρη Ρούσσου εστιάζει επίσης στη γενικότερη στρατηγική που ακολουθεί η τουρκική ηγεσία στο ευρύτερο γεωπολιτικό περιβάλλον της Ανατολικής Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής. Η Άγκυρα επιδιώκει να λειτουργεί ως αυτόνομος περιφερειακός πόλος ισχύος, χρησιμοποιώντας τον διάλογο με την Ελλάδα τακτικά, χωρίς να εγκαταλείπει το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» και τις αναθεωρητικές της βλέψεις.

Η ελληνική διπλωματία, από την πλευρά της, καλείται να διαχειριστεί μια σύνθετη εξίσωση: από τη μία πλευρά να διατηρήσει τα «ήρεμα νερά» στο Αιγαίο προς αποφυγή θερμών επεισοδίων και από την άλλη να διασφαλίσει πλήρως τα κυριαρχικά δικαιώματα της χώρας, χωρίς να διολισθήσει σε έναν διάλογο με εφ’ όλης της ύλης ατζέντα που θα εξυπηρετούσε τους τουρκικούς σχεδιασμούς.

Οι προοπτικές του διμερούς διαλόγου

Καθώς οι συναντήσεις κορυφής και οι πολιτικές διαβουλεύσεις συνεχίζονται, καθίσταται σαφές ότι η προσέγγιση χωρίς προηγούμενη σύγκλιση σε βασικές αρχές ενέχει τον κίνδυνο μιας νέας απογοήτευσης. Η διατήρηση της επικοινωνίας και των Μέτρων Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης (ΜΟΕ) αποτελεί αναμφίβολα ένα θετικό στοιχείο για την αποκλιμάκωση της καθημερινής έντασης, ωστόσο δεν επαρκεί για να οδηγήσει σε στρατηγική επίλυση.

Το επόμενο διάστημα προδιαγράφεται απαιτητικό, καθώς η πίεση των γεγονότων και οι περιφερειακές ανακατατάξεις ενδέχεται να δοκιμάσουν εκ νέου τις αντοχές των ελληνοτουρκικών σχέσεων, καθιστώντας αναγκαία την απόλυτη εγρήγορση και τη ρεαλιστική αποτίμηση των δεδομένων από την ελληνική πλευρά.