Συντάξεις: Στην «παγίδα» των 800 ευρώ επαγγελματίες και αγρότες – Το κόστος των χαμηλών εισφορών

Σε ιδιαίτερα χαμηλά επίπεδα, που σε πολλές περιπτώσεις δεν θα ξεπερνούν τα 800 ευρώ ακόμα και έπειτα από 40 έτη ασφάλισης, αναμένεται να διαμορφωθούν οι μελλοντικές συντάξεις για τη συντριπτική πλειονότητα των μη μισθωτών. Η συνειδητή ή αναγκαστική επιλογή της κατώτατης ασφαλιστικής κατηγορίας από ελεύθερους επαγγελματίες, αυτοαπασχολούμενους και αγρότες, αν και περιορίζει το τρέχον λειτουργικό κόστος των επιχειρήσεων, υπονομεύει σημαντικά το τελικό εισόδημα κατά τη συνταξιοδότηση.

Το χάσμα των αποδοχών: Από τα 800 ευρώ στα 1.800 ευρώ

Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, σχεδόν οκτώ στους δέκα μη μισθωτούς παραμένουν στην 1η ασφαλιστική κατηγορία του e-ΕΦΚΑ. Ενδεικτικό της τάσης είναι ότι, για το 2026, σε σύνολο περίπου 1.600.000 ασφαλισμένων, μόλις 400.000 επέλεξαν υψηλότερη κλίμακα. Το αποτέλεσμα είναι ότι μόλις 7 στους 100 ελεύθερους επαγγελματίες εκτιμάται πως θα καταφέρουν να υπερβούν το φράγμα των 1.000 ευρώ στη σύνταξή τους με 40 χρόνια εργασιακού βίου.

Η διαφορά που προκύπτει ανάμεσα στα ασφαλιστικά κλιμάκια είναι χαώδης. Ένας επαγγελματίας που καταβάλλει τις ελάχιστες εισφορές για τέσσερις δεκαετίες οδηγείται σε σύνταξη κοντά στα 800 ευρώ. Αντίθετα, εάν είχε επιλέξει την 6η και ανώτατη κατηγορία, οι μεικτές αποδοχές του θα μπορούσαν να φτάσουν έως και τα 1.800 ευρώ. Ακόμη πιο δραματική καταγράφεται η κατάσταση στους αγρότες, όπου η κατώτατη κατηγορία αποδίδει σύνταξη περίπου 250 ευρώ τον μήνα, ενώ η ανώτατη κλίμακα την ανεβάζει στα 670 ευρώ μεικτά.

Κάτω από τον κατώτατο μισθό και ο φαύλος κύκλος των αυξήσεων

Το πρόβλημα καθίσταται εντονότερο εάν συνυπολογιστεί ότι το ποσό των 800 ευρώ υπολείπεται αισθητά από τον ισχύοντα κατώτατο μισθό, γεγονός που δημιουργεί ζητήματα αξιοπρεπούς διαβίωσης απέναντι στην ακρίβεια, το κόστος στέγασης και τις ιατροφαρμακευτικές ανάγκες. Παράλληλα, δημιουργείται ένας «φαύλος κύκλος» αναφορικά με τις μελλοντικές αναπροσαρμογές. Όταν η βάση υπολογισμού είναι χαμηλή, οι ετήσιες ποσοστιαίες αυξήσεις της τάξης του 2% ή 3% μεταφράζονται σε αμελητέα ποσά σε απόλυτους αριθμούς ευρώ, διευρύνοντας διαρκώς την απόσταση από το πραγματικό κόστος ζωής.

Η αναζήτηση ισορροπίας στις ασφαλιστικές κατηγορίες

Παρότι για πολλούς αυτοαπασχολούμενους με ασταθές εισόδημα η χαμηλή εισφορά αποτελεί μονόδρομο επιβίωσης, ειδικοί της κοινωνικής ασφάλισης επισημαίνουν τους μακροπρόθεσμους κινδύνους. Ως ενδεδειγμένη και πιο ισορροπημένη λύση προτείνεται η σταδιακή μετάβαση στην 3η ή την 4η ασφαλιστική κατηγορία, τουλάχιστον για τα πιο παραγωγικά έτη του επαγγελματικού βίου, ώστε να διασφαλιστεί μια αξιοπρεπέστερη ανταποδοτική σύνταξη χωρίς να επιβαρυνθεί υπέρμετρα ο οικογενειακός προϋπολογισμός.