23 Αυγούστου 1982: Η ιστορική αναγνώριση της Εθνικής Αντίστασης και η στάση του Παναγιώτη Κανελλόπουλου

Στις 23 Αυγούστου του 1982 γράφτηκε μία από τις σημαντικότερες σελίδες της σύγχρονης ελληνικής πολιτικής ιστορίας. Με πρωτοβουλία της κυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ και του Ανδρέα Παπανδρέου, η Βουλή των Ελλήνων ψήφισε τον ιστορικό νόμο 1285/1982 «Για την αναγνώριση της Εθνικής Αντίστασης του Ελληνικού Λαού κατά των στρατευμάτων κατοχής 1941-1944». Η απόφαση αυτή σηματοδότησε την ουσιαστική απαρχή της Εθνικής Συμφιλίωσης, κλείνοντας οριστικά τις βαθιές πληγές και τα μετεμφυλιακά τραύματα που ταλάνιζαν την ελληνική κοινωνία για σχεδόν τέσσερις δεκαετίες.

Το ιστορικό νομοσχέδιο και η επούλωση των μετεμφυλιακών πληγών

Μέχρι τότε, το μετεμφυλιακό κράτος αναγνώριζε επιλεκτικά μόνο συγκεκριμένες οργανώσεις, αποκλείοντας το σύνολο σχεδόν των αριστερών αντιστασιακών οργανώσεων και κυρίως το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ. Με τη νέα νομοθετική ρύθμιση, η ελληνική Πολιτεία αναγνώρισε ενιαία και ισότιμα όλες τις αντιστασιακές οργανώσεις και όλους τους πολίτες που πολέμησαν τους κατακτητές, αποκαθιστώντας ηθικά και νομικά χιλιάδες αγωνιστές που επί δεκαετίες βίωναν τον αποκλεισμό, τις εξορίες και τις διακρίσεις.

Ο πρωθυπουργός Ανδρέας Παπανδρέου, μιλώντας στο Κοινοβούλιο, τόνισε ότι η πρωτοβουλία δεν αποσκοπούσε στην αναμόχλευση των παθών, αλλά στη δικαίωση της ιστορικής αλήθειας και την εδραίωση της εθνικής ενότητας. Η αναγνώριση συνοδεύτηκε από την απονομή συντάξεων, ηθικών αμοιβών και την καύση των ατομικών φακέλων πολιτικών φρονημάτων που διατηρούσε η Ασφάλεια.

Η υπέρβαση του Παναγιώτη Κανελλόπουλου

Παρά τη βαρύτητα της στιγμής, η κοινοβουλευτική διαδικασία υπήρξε έντονη. Η αξιωματική αντιπολίτευση της Νέας Δημοκρατίας, υπό την ηγεσία του Ευάγγελου Αβέρωφ, εξέφρασε έντονες επιφυλάξεις για το περιεχόμενο του νομοσχεδίου και αποχώρησε από την αίθουσα της Ολομέλειας κατά την ψηφοφορία.

Ωστόσο, η στάση του πρώην πρωθυπουργού, ακαδημαϊκού και ιστορικού στελέχους της παράταξης, Παναγιώτη Κανελλόπουλου, αποτέλεσε το φωτεινό ορόσημο της διαδικασίας. Ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος διαφοροποιήθηκε ανοιχτά, παρέμεινε στην αίθουσα και υπερψήφισε το νομοσχέδιο, δηλώνοντας με παρρησία ότι ο ελληνικός λαός πολέμησε ενωμένος ενάντια στον φασισμό και τον ναζισμό και ότι η πατρίδα οφείλει να τιμά όλους ανεξαιρέτως τους αγωνιστές της.

Παρακαταθήκη εθνικής ομοψυχίας για τη Μεταπολίτευση

Η ψήφιση του νόμου για την Εθνική Αντίσταση αποτέλεσε θεμέλιο λίθο για την πλήρη εξομάλυνση του πολιτικού κλίματος στη χώρα και θεωρείται μία από τις κορυφαίες στιγμές της Μεταπολίτευσης. Η ιστορική χειρονομία της Πολιτείας, σε συνδυασμό με την πολιτική υπέρβαση προσωπικοτήτων όπως ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος, απέδειξε ότι η εθνική ενότητα και η ιστορική δικαιοσύνη μπορούν να υπερβούν τις κομματικές περιχαρακώσεις και να οδηγήσουν τη χώρα σε μια νέα εποχή δημοκρατικής ωριμότητας.