«Ερουρέμ»: Η ανόρθοδοξη αυτοβιογραφία του Δημήτρη Γιαλαμά και το ταξίδι από τις «Δυνάμεις του Αιγαίου» στη Μόσχα

Στον κόσμο της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας, η αυτοβιογραφία συχνά εγκλωβίζεται σε μια γραμμική εξιστόρηση προσωπικών επιτευγμάτων. Ωστόσο, το νέο βιβλίο του συγγραφέα και πανεπιστημιακού Δημήτρη Γιαλαμά, με τον αινιγματικό τίτλο «Ερουρέμ», έρχεται να ανατρέψει αυτή τη σύμβαση. Πρόκειται για μια ανόρθοδοξη αυτοβιογραφία, μια ζωντανή συλλογή εμπειριών που στρέφει το βλέμμα στην καθημερινότητα, στη «μικροϊστορία» και στους αφανείς ήρωες που συνθέτουν το μεγάλο ψηφιδωτό της ανθρώπινης ύπαρξης.

Από τις «Δυνάμεις του Αιγαίου» στα μουσικά στέκια της Αθήνας

Ο Δημήτρης Γιαλαμάς υπήρξε συνιδρυτής και στιχουργός του πρωτοποριακού συγκροτήματος «Δυνάμεις του Αιγαίου» το 1980, μαζί με τον στενό του φίλο Χρήστο Τσιαμούλη. Το σχήμα αυτό έφερε μια αναζωογονητική πνοή στο ελληνικό τραγούδι, παντρεύοντας την παράδοση με τη σύγχρονη ευαισθησία. Την ίδια περίοδο, ο Γιαλαμάς θήτευσε στην τέχνη του μπαγλαμά και της ταραμπούκας, έχοντας ως δάσκαλο τον θρυλικό μπαρμπα-Μαθιό Μπαλαμπάνη, πλάι σε μορφές όπως ο Στέφανος Βαρτάνης και ο Ματθαίος Βεντούρης. Παίζοντας για το φοιτητικό του χαρτζηλίκι σε νυχτερινά στέκια της Αθήνας, όπως το ιστορικό «Αμάν-Αμάν» στην οδό Πατησίων, ήρθε σε επαφή με τον Διονύση Σαββόπουλο. Ήταν εκείνος που «βάφτισε» το συγκρότημα και βοήθησε στην κυκλοφορία του πρώτου τους δίσκου από τη LYRA το 1985.

Η μύηση στο Άγιον Όρος και η έδρα στο Πανεπιστήμιο Λομονόσοφ

Στις αρχές της δεκαετίας του ’80, ο δρόμος του Γιαλαμά τον οδήγησε στη μοναστική πολιτεία του Άθω. Μακριά από το κυρίαρχο τότε ρεύμα της «νεορθοδοξίας», ο ίδιος εστίασε στους αυθεντικούς ανθρώπους του Αγίου Όρους. Μέσα από τις σελίδες του βιβλίου, σκιαγραφούνται μοναδικές προσωπικότητες, όπως ο Ιουστίνος Σιμωνοπετρίτης, ιδρυτής της «Φωτοθήκης» του Αγίου Όρους, και ο Μοναχός Ιερόθεος, ο πρώην ναυτικός που ο φωτισμένος λόγιος ηγούμενος Βασίλειος Γοντικάκης αποκαλούσε «καλογερόμαγκα». Αυτά τα ταξίδια εξελίχθηκαν σε μια βαθιά μαθητεία στην παλαιογραφία και τη μεταβυζαντινή ιστορία. Εκεί γνώρισε τον κορυφαίο Ρώσο βυζαντινολόγο Φόνκιτς, γεγονός που τον οδήγησε στη Μόσχα το 1985 για τη διδακτορική του διατριβή. Η πορεία αυτή τον ανέδειξε τελικά σε καθηγητή ελληνικών σπουδών στο Πανεπιστήμιο Λομονόσοφ και μορφωτικό σύμβουλο στην ελληνική πρεσβεία.

Η φιλοσοφία του «Ερουρέμ» και η επιστροφή στις ρίζες

Ο τίτλος «Ερουρέμ» δεν είναι τυχαίος. Στη βυζαντινή ψαλτική, το «ερουρέμ» (όπως και το τεριρέμ) είναι το ισοκράτημα, ο σταθερός, αδιάκοπος ήχος που κρατούν οι ψάλτες ως φόντο για την κύρια μελωδία. Στο βιβλίο, το ισοκράτημα αυτό συμβολίζει τη «μικρή ιστορία» των απλών ανθρώπων, η οποία προσφέρει μια ανακουφιστική αίσθηση συνέχειας στη ζωή. Αυτή η φιλοσοφία διατρέχει και τις αναφορές του στην ιδιαίτερη πατρίδα του, τη Γαράντζα Μεσσηνίας και την Αρεόπολη (Τζίμοβα). Με ύφος που θυμίζει παλιά, περιπετειώδη χρονικά, ο Γιαλαμάς περιγράφει τη σκληρή πραγματικότητα της φτώχειας, τις βεντέτες, αλλά και την αλληλεγγύη των ανθρώπων, συνθέτοντας τελικά έναν ύμνο στην ίδια τη ζωή.