Τουρκία: Η «Οδύσσεια» φέρνει στο φως τη σπηλιά του Ομήρου στη Σμύρνη και την τουριστική προστριβή

Η δημόσια συζήτηση γύρω από την καταγωγή και τη ζωή του Ομήρου αναζωπυρώνεται στην Τουρκία, με αφορμή τη διεθνή κινηματογραφική επιτυχία της «Οδύσσειας» και τις προσπάθειες προβολής της περιοχής της Σμύρνης. Στις πλαγιές του Μπόρνοβα, ανάμεσα σε ελαιώνες που δεσπόζουν πάνω από τη Σμύρνη, βρίσκεται μια σπηλιά την οποία οι ντόπιοι θεωρούν εδώ και γενιές ως το σημείο όπου ο αρχαίος Έλληνας επικός ποιητής συνέθεσε το αθάνατο έργο του.

Σύμφωνα με τον Τούρκο ερευνητή Αλτάν Αλτίν, η συγκεκριμένη τοποθεσία καταγράφεται σε περισσότερα από 30 ιστορικά ταξιδιωτικά χρονικά. Για να ενισχύσει αυτή τη θεωρία, ο κ. Αλτίν επικαλείται ένα ανάγλυφο του 3ου αιώνα π.Χ., το οποίο απεικονίζει την αποθέωση του Ομήρου και παρουσιάζει εντυπωσιακές ομοιότητες με τη μορφολογία της σπηλιάς στο Μπόρνοβα.

Πέρα από τις ακαδημαϊκές και τοπικές θεωρίες, η πολιτιστική κληρονομιά του Ομήρου αξιοποιείται πλέον δυναμικά από τις τουρκικές αρχές στο πλαίσιο της τουριστικής προώθησης. Στο Γεσίλοβα Χογιούκ, έναν νεολιθικό οικισμό που θεωρείται ο αρχαιότερος προϊστορικός χώρος ανθρώπινης κατοίκησης στην ευρύτερη περιοχή της Σμύρνης, έχει τοποθετηθεί προτομή του Ομήρου, συνοδευόμενη από τιμητική επιγραφή.

Ωστόσο, το ζήτημα δεν είναι απαλλαγμένο από εσωτερικές πολιτικές αντιθέσεις και ιδεολογικές εντάσεις. Το 2024, δημοτικοί σύμβουλοι που ανήκουν στο κυβερνών κόμμα AKP του Τούρκου προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν κατέθεσαν πρόταση για τη μετονομασία της γνωστής «Κοιλάδας του Ομήρου» προς τιμήν τοπικού ιστορικού μαχητή. Η πλευρά αυτή υποστήριξε ότι η περιοχή δεν θα έπρεπε να διατηρεί ονομασία με έντονο ελληνικό πολιτιστικό αποτύπωμα, αναδεικνύοντας τη δυσκολία διαχείρισης της πολιτιστικής κληρονομιάς σε τοπικό επίπεδο.

Παρά τις πολιτικές τριβές, η τουρκική πλευρά επιδιώκει να κεφαλαιοποιήσει το παγκόσμιο ενδιαφέρον που προκαλεί η τέχνη και η λογοτεχνία γύρω από τα ομηρικά έπη, καλώντας τους επισκέπτες να εξερευνήσουν τα μνημεία και τους μύθους της ιωνικής γης.