OFF THE RECORD: Άντε καλέ σιγά, κόβονται τα ρουσφέτια;
Δημοσίευμα της Independent κάνει λόγο για νέο πλαίσιο λύσης με χαλαρή ομοσπονδία, περιορισμένες κεντρικές αρμοδιότητες και σύνδεση του Κυπριακού με τις σχέσεις ΕΕ – Τουρκίας, ενώ Λευκωσία και ΟΗΕ αποφεύγουν να επιβεβαιώσουν ότι υπάρχει επίσημη πρόταση.
Νέος κύκλος συζήτησης για το Κυπριακό
Ένα νέο δημοσίευμα της βρετανικής εφημερίδας Independent επαναφέρει στο προσκήνιο το Κυπριακό, αποκαλύπτοντας –όπως αναφέρει– τις βασικές κατευθύνσεις ενός ανεπίσημου σχεδίου που επεξεργάζεται η προσωπική απεσταλμένη του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ, Μαρία Άνχελα Ολγκίν. Πρόκειται για πληροφορίες που, εφόσον επιβεβαιώνονταν, θα σηματοδοτούσαν σημαντική μετατόπιση από το παραδοσιακό μοντέλο της διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας προς μια πολύ πιο αποκεντρωμένη μορφή συνύπαρξης των δύο πλευρών.
Ωστόσο, μέχρι στιγμής δεν υπάρχει επίσημη επιβεβαίωση ότι έχει κατατεθεί συγκεκριμένη πρόταση προς διαπραγμάτευση. Αντιθέτως, τόσο κυπριακές διπλωματικές πηγές όσο και δημόσιες τοποθετήσεις αφήνουν να εννοηθεί ότι πρόκειται περισσότερο για ιδέες και σενάρια που κυκλοφορούν στο παρασκήνιο των συνομιλιών παρά για ολοκληρωμένο σχέδιο του ΟΗΕ.
Το μοντέλο της «δημιουργικής ασάφειας»
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, η κεντρική φιλοσοφία του σχεδίου βασίζεται σε αυτό που περιγράφεται ως «εποικοδομητική» ή «δημιουργική ασάφεια». Η λογική είναι ότι κάθε πλευρά θα μπορεί να ερμηνεύει το τελικό μοντέλο διαφορετικά, χωρίς να απαιτείται πλήρης συμφωνία ακόμη και στην ονομασία του.
Με άλλα λόγια, η ελληνοκυπριακή πλευρά θα μπορούσε να παρουσιάζει το νέο σχήμα ως ομοσπονδία, ενώ η τουρκοκυπριακή πλευρά να το χαρακτηρίζει συνομοσπονδία, επιχειρώντας έτσι να γεφυρωθεί το πολιτικό χάσμα που παραμένει αγεφύρωτο εδώ και δεκαετίες.
Η προσέγγιση αυτή συνιστά ουσιαστική διαφοροποίηση από όλα τα προηγούμενα σχέδια λύσης και ήδη προκαλεί έντονο προβληματισμό σε διπλωματικούς και πολιτικούς κύκλους.
Δύο πολιτείες με περιορισμένη κεντρική εξουσία
Οι πληροφορίες της Independent κάνουν λόγο για δύο συνιστώσες πολιτείες με πολιτική ισότητα και σημαντικά αυξημένες αρμοδιότητες σε σχέση με το υφιστάμενο πλαίσιο των συνομιλιών.
Η κεντρική κυβέρνηση θα περιορίζεται σε λίγες μόνο λειτουργίες, όπως η εξωτερική πολιτική, η άμυνα, η οικονομική διαχείριση, η ευρωπαϊκή εκπροσώπηση και ζητήματα ιθαγένειας, ενώ σχεδόν όλη η καθημερινή διακυβέρνηση θα ασκείται από τις δύο πολιτείες.
Παράλληλα, προβλέπεται εκ περιτροπής προεδρικό συμβούλιο, κοινό υπουργικό συμβούλιο περιορισμένου αριθμού υπουργείων και μηχανισμοί που θα κατοχυρώνουν την πολιτική ισότητα των δύο κοινοτήτων, ακόμη και μέσω αποφασιστικής ψήφου Τουρκοκύπριου υπουργού σε κρίσιμα ζητήματα.
Ακριβώς αυτά τα σημεία θεωρούνται από πολλούς ως τα πλέον ευαίσθητα της συζήτησης, καθώς ενδέχεται να προκαλέσουν έντονες αντιδράσεις στην ελληνοκυπριακή πλευρά.
Εδαφικές αναπροσαρμογές και το ζήτημα των Βαρωσίων
Το δημοσίευμα αναφέρει ότι, ως αντιστάθμισμα στην αυξημένη αυτονομία της τουρκοκυπριακής πλευράς, προβλέπονται εδαφικές παραχωρήσεις, με πρώτο βήμα την επιστροφή της περίκλειστης περιοχής των Βαρωσίων.
Παράλληλα εξετάζεται μεταβατική περίοδος δύο έως τριών ετών, κατά την οποία θα εφαρμόζονται σταδιακά οι επιμέρους ρυθμίσεις της συμφωνίας.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η σταδιακή προώθηση αιτημάτων της τουρκοκυπριακής πλευράς, όπως η διευκόλυνση του απευθείας εμπορίου, των διεθνών επαφών και των αεροπορικών συνδέσεων, σε συνδυασμό με ευρύτερες αλλαγές στις σχέσεις Ευρωπαϊκής Ένωσης και Τουρκίας.
Ασφάλεια, εγγυήσεις και ΝΑΤΟ
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η προσέγγιση που περιγράφεται για το καθεστώς ασφαλείας.
Σύμφωνα με τις πληροφορίες της βρετανικής εφημερίδας, εξετάζεται η αντικατάσταση του συστήματος των εγγυητριών δυνάμεων του 1960 από μια νέα φόρμουλα με συμμετοχή του ΝΑΤΟ και πιθανή παρουσία μικρής πολυεθνικής δύναμης.
Πρόκειται για ένα από τα πιο δύσκολα κεφάλαια του Κυπριακού, καθώς η ελληνοκυπριακή πλευρά επιδιώκει την αποχώρηση των τουρκικών στρατευμάτων, ενώ η τουρκοκυπριακή πλευρά θεωρεί την παρουσία τους αναγκαία για λόγους ασφάλειας.
Η σύνδεση με την Ευρωπαϊκή Ένωση και την Ανατολική Μεσόγειο
Το δημοσίευμα συνδέει ευθέως μια ενδεχόμενη συμφωνία στο Κυπριακό με τη συνολική επανεκκίνηση των σχέσεων Ευρωπαϊκής Ένωσης και Τουρκίας.
Στο πακέτο αυτό εντάσσονται η αναβάθμιση της τελωνειακής ένωσης, η ενεργειακή συνεργασία στην Ανατολική Μεσόγειο και η αξιοποίηση των κοιτασμάτων φυσικού αερίου, ενώ γίνεται ιδιαίτερη αναφορά και στο στρατηγικό ενδιαφέρον του Ηνωμένου Βασιλείου λόγω των κυρίαρχων βρετανικών βάσεων στην Κύπρο.
Η διάσταση αυτή αποτυπώνει ότι το Κυπριακό δεν αντιμετωπίζεται πλέον μόνο ως ένα διμερές πρόβλημα μεταξύ των δύο κοινοτήτων, αλλά ως ζήτημα που συνδέεται με τη συνολική γεωπολιτική αρχιτεκτονική της Ανατολικής Μεσογείου.
Επιφυλάξεις από τη Λευκωσία
Παρά τη δημοσιότητα που έλαβε το δημοσίευμα, η κυπριακή πλευρά αποφεύγει να αναγνωρίσει ότι υπάρχει επίσημο σχέδιο.
Ο αναπληρωτής Ύπατος Αρμοστής της Κυπριακής Δημοκρατίας στο Λονδίνο, Σπύρος Μιλτιάδης, ξεκαθάρισε ότι, από όσο γνωρίζει, δεν έχει παρουσιαστεί επίσημη πρόταση του ΟΗΕ προς τις δύο πλευρές και ότι όσα κυκλοφορούν αποτελούν περισσότερο εικασίες ή ανεπίσημες ιδέες.
Ανάλογη εικόνα προκύπτει και από τις δημόσιες δηλώσεις της ίδιας της Μαρίας Άνχελα Ολγκίν, η οποία συνεχίζει να μιλά για προσπάθεια οικοδόμησης εμπιστοσύνης και κοινό όραμα για το μέλλον της Κύπρου, χωρίς να επιβεβαιώνει την ύπαρξη συγκεκριμένου σχεδίου λύσης.
Οι πολιτικές αντιδράσεις και τα επόμενα βήματα
Οι πληροφορίες που δημοσιεύθηκαν έχουν ήδη προκαλέσει έντονες συζητήσεις, με αναλυτές να εκφράζουν φόβους ότι ορισμένες από τις προτεινόμενες ρυθμίσεις θα μπορούσαν να θεωρηθούν ιδιαίτερα ευνοϊκές για τις τουρκικές θέσεις. Στο πλαίσιο αυτό, ο καθηγητής Διεθνών Σχέσεων Γιώργος Φίλης έκανε λόγο για διαρροές που δημιουργούν την εντύπωση ενός ετεροβαρούς σχεδίου.
Την ίδια ώρα, η τουρκοκυπριακή ηγεσία εμφανίζεται πιο θετική στη συνέχιση της διαδικασίας, ενώ η Λευκωσία κρατά σαφώς πιο επιφυλακτική στάση, επιμένοντας ότι οποιαδήποτε ουσιαστική εξέλιξη μπορεί να υπάρξει μόνο μέσα από την επίσημη διαδικασία υπό την αιγίδα του ΟΗΕ.
Έπειτα από περισσότερα από πενήντα χρόνια αδιεξόδου, κάθε πληροφορία για πιθανή νέα πρωτοβουλία αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα. Ωστόσο, μέχρι να υπάρξει επίσημη κατάθεση προτάσεων και ξεκάθαρη τοποθέτηση όλων των εμπλεκομένων, οι διαρροές παραμένουν αντικείμενο πολιτικής συζήτησης και όχι επιβεβαιωμένη βάση διαπραγμάτευσης.
