OFF THE RECORD: Άντε καλέ σιγά, κόβονται τα ρουσφέτια;
Ο Γιάνης Βαρουφάκης επιτίθεται σε Ευρώπη, κυβέρνηση και πολιτικό σύστημα, προκαλώντας ερωτήματα για τη δική του βαριά πολιτική κληρονομιά.
Η πολιτική έχει την ιδιότητα να συγχωρεί πολλά, αλλά δύσκολα διαγράφει τις στιγμές που σημάδεψαν μια χώρα. Γι’ αυτό και κάθε φορά που ο Γιάνης Βαρουφάκης επανέρχεται στο προσκήνιο για να παραδώσει μαθήματα οικονομικής πολιτικής, οι πολίτες θυμούνται αναπόφευκτα το καλοκαίρι του 2015, τα κλειστά τραπεζικά καταστήματα, τα capital controls και μια οικονομία που βρέθηκε στο χείλος της καταστροφής. Παρ’ όλα αυτά, ο πρώην υπουργός Οικονομικών εξακολουθεί να εμφανίζεται ως αδέκαστος κριτής των πάντων: της Ευρώπης, των κυβερνήσεων, των τραπεζών, των επενδύσεων, ακόμη και της ίδιας της πραγματικότητας.
Η τελευταία του συνέντευξη δεν αποτέλεσε εξαίρεση. Αντιθέτως, λειτούργησε ως μια ακόμη υπενθύμιση του γνώριμου πολιτικού μοτίβου του επικεφαλής του ΜέΡΑ25: όλοι φταίνε εκτός από τον ίδιο. Η Ευρώπη καταρρέει, οι επενδύσεις δεν υπάρχουν, οι θεσμοί αποτυγχάνουν, η κυβέρνηση παραπλανά, οι πολιτικοί δεν καταλαβαίνουν και φυσικά οι πολίτες δεν έχουν ακόμη αναγνωρίσει το μέγεθος της πολιτικής του ιδιοφυΐας. Ένα αφήγημα που επαναλαμβάνεται εδώ και περισσότερο από μία δεκαετία, με εντυπωσιακή συνέπεια αλλά ολοένα και μικρότερη πολιτική απήχηση.
Ο μόνιμος προφήτης της καταστροφής
Ο Γιάνης Βαρουφάκης περιέγραψε μια Ευρώπη που «έχει πάψει να υπάρχει» και εισέρχεται σε έναν «αιώνα αποδόμησης». Πρόκειται για μια γνώριμη εικόνα από το πολιτικό του ρεπερτόριο. Εδώ και χρόνια προβλέπει οικονομικές και θεσμικές καταρρεύσεις, χωρίς όμως οι δραματικές προβλέψεις του να επιβεβαιώνονται στον βαθμό που ο ίδιος προαναγγέλλει.
Η ειρωνεία είναι ότι ο ίδιος εμφανίζεται σήμερα ως επικριτής της ευρωπαϊκής διαχείρισης, όταν η περίοδος της δικής του διαπραγμάτευσης παραμένει συνδεδεμένη με μια από τις πιο ταραχώδεις και ακριβές στιγμές της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας. Οι πολίτες δυσκολεύονται να ξεχάσουν ότι ο άνθρωπος που σήμερα μιλά για τα λάθη των άλλων ήταν πρωταγωνιστής μιας περιόδου που κόστισε ακριβά στην οικονομία και στην αξιοπιστία της χώρας.
Όλοι φταίνε, εκτός από τον Βαρουφάκη
Από τον Ντάισελμπλουμ και τον Σόιμπλε μέχρι τον Στουρνάρα, τον Μητσοτάκη, τον Τσίπρα και τις ευρωπαϊκές ηγεσίες, ο κατάλογος των υπευθύνων που παρουσίασε ο Γιάνης Βαρουφάκης είναι σχεδόν ατελείωτος.
Εκείνο που απουσιάζει συστηματικά από την ανάλυσή του είναι οποιαδήποτε ουσιαστική αυτοκριτική. Για ακόμη μία φορά, η εικόνα που προκύπτει είναι ενός πολιτικού που θεωρεί ότι υπήρξε ο μόνος που είχε δίκιο σε όλα και ότι το πρόβλημα βρίσκεται πάντοτε στους άλλους. Πρόκειται για μια στάση που μπορεί να τροφοδοτεί την πολιτική του ταυτότητα, αλλά δυσκολεύεται να πείσει μια κοινωνία που βίωσε άμεσα τις συνέπειες των επιλογών εκείνης της περιόδου.
Η πραγματικότητα πίσω από την οικονομική εικόνα
Ο επικεφαλής του ΜέΡΑ25 επέμεινε ότι η Ελλάδα παραμένει χωρίς παραγωγικές επενδύσεις και ότι η κυβέρνηση παρουσιάζει μια ψευδή εικόνα προόδου.
Η πραγματικότητα, ωστόσο, είναι ότι τα τελευταία χρόνια η χώρα καταγράφει διαδοχικές αναβαθμίσεις από διεθνείς οίκους αξιολόγησης, σημαντικές ξένες επενδύσεις, υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο και συνεχή μείωση της ανεργίας. Τα προβλήματα ασφαλώς δεν έχουν εξαφανιστεί, ιδιαίτερα στο πεδίο της ακρίβειας και του κόστους ζωής, όμως η εικόνα μιας οικονομίας σε κατάρρευση απέχει σημαντικά από τα πραγματικά δεδομένα.
Αυτό ακριβώς εξηγεί γιατί η καταστροφολογία του κ. Βαρουφάκη συναντά πλέον όλο και πιο περιορισμένη απήχηση εκτός των στενών κομματικών του ακροατηρίων.
Από τα capital controls στις δημοσκοπήσεις
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε η αισιοδοξία του κ. Βαρουφάκη για την επιστροφή του ΜέΡΑ25 στη Βουλή. Πρόκειται για μια εκτίμηση που ακούγεται συχνά από τον ίδιο, ανεξάρτητα από το αν επιβεβαιώνεται από τα πολιτικά δεδομένα.
Το πρόβλημα για τον πρώην υπουργό είναι ότι η δημόσια εικόνα του παραμένει άρρηκτα συνδεδεμένη με τα γεγονότα του 2015. Όσο και αν επιχειρεί να μετατοπίσει τη συζήτηση σε νέα ζητήματα, μεγάλο μέρος της κοινωνίας εξακολουθεί να τον ταυτίζει με μια περίοδο αβεβαιότητας που η χώρα πλήρωσε ακριβά.
Η πολιτική μνήμη παραμένει ισχυρή
Ο Γιάνης Βαρουφάκης εξακολουθεί να διαθέτει επικοινωνιακή δεινότητα και την ικανότητα να προκαλεί δημόσια συζήτηση. Ωστόσο, κάθε νέα του παρέμβαση αναδεικνύει το ίδιο πολιτικό παράδοξο: ο άνθρωπος που ζητά να κρίνει τους πάντες παραμένει αντιμέτωπος με τη δική του πολιτική κληρονομιά.
Και όσο επιμένει να παρουσιάζεται ως ο μοναδικός που είχε δίκιο απέναντι σε όλους, τόσο περισσότερο υπενθυμίζει στους πολίτες γιατί η περίοδος της παρουσίας του στο υπουργείο Οικονομικών εξακολουθεί να αποτελεί ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα κεφάλαια της μεταπολιτευτικής Ελλάδας.