Ενεργειακό σοκ και ευρωπαϊκή επιβράδυνση: Η Ελλάδα αντέχει, αλλά η ακρίβεια επιστρέφει απειλητικά

Η νέα γεωπολιτική κρίση στη Μέση Ανατολή επαναφέρει με βίαιο τρόπο το φάντασμα της ενεργειακής αστάθειας πάνω από την Ευρώπη, προκαλώντας επιβράδυνση της ανάπτυξης, επιστροφή του πληθωρισμού και έντονη ανησυχία για τις αντοχές των οικονομιών της ΕΕ. Οι εαρινές προβλέψεις της Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιβεβαιώνουν ότι το ενεργειακό κόστος εξακολουθεί να αποτελεί τον πιο επικίνδυνο παράγοντα αποσταθεροποίησης για την ευρωπαϊκή οικονομία, σε μια συγκυρία όπου οι κυβερνήσεις καλούνται να ισορροπήσουν ανάμεσα σε πληθωρισμό, υψηλά επιτόκια, αμυντικές δαπάνες και κοινωνικές πιέσεις. Μέσα σε αυτό το δυσμενές περιβάλλον, η Ελλάδα εμφανίζεται πιο ανθεκτική από πολλές ευρωπαϊκές οικονομίες, διατηρώντας θετικούς ρυθμούς ανάπτυξης, πλεονάσματα και ταχεία μείωση του χρέους. Ωστόσο, η αναζωπύρωση της ακρίβειας και η επίμονη εξάρτηση από εισαγόμενη ενέργεια υπενθυμίζουν ότι η ελληνική οικονομία παραμένει ευάλωτη στις διεθνείς αναταράξεις.

Η Ευρώπη πληρώνει ξανά τον λογαριασμό της γεωπολιτικής

Οι προβλέψεις της Κομισιόν αποτυπώνουν μια ευρωπαϊκή οικονομία που εισέρχεται σε φάση επιβράδυνσης, με το ΑΕΠ της ΕΕ να περιορίζεται στο 1,1% για το 2026 και την ευρωζώνη να κινείται ακόμη χαμηλότερα, στο 0,9%. Το νέο ενεργειακό σοκ, αποτέλεσμα της ανάφλεξης στη Μέση Ανατολή και της αστάθειας στις αγορές πετρελαίου και φυσικού αερίου, επηρεάζει άμεσα το κόστος παραγωγής, τις επενδύσεις και την κατανάλωση. Η Ευρώπη, παρά τη σχετική πρόοδο στις ανανεώσιμες πηγές και τη διαφοροποίηση προμηθευτών, εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από εισαγόμενη ενέργεια και αυτό μεταφράζεται σε απώλεια εισοδήματος προς τρίτες χώρες.

Το πλέον ανησυχητικό στοιχείο είναι η επιστροφή του πληθωρισμού σε επίπεδα πάνω από το 3%, τη στιγμή που οι ευρωπαϊκές κοινωνίες δεν έχουν ακόμη ανακτήσει πλήρως την αγοραστική δύναμη που έχασαν την προηγούμενη τριετία. Η Κομισιόν ουσιαστικά παραδέχεται ότι η περίοδος σχετικής αποκλιμάκωσης τελείωσε και ότι η ενεργειακή αβεβαιότητα απειλεί να εγκλωβίσει την ευρωπαϊκή οικονομία σε έναν νέο κύκλο ακρίβειας και χαμηλής ανάπτυξης.

Η Ελλάδα εμφανίζει αντοχές, αλλά όχι ανοσία

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η Ελλάδα παρουσιάζεται ως μία από τις λίγες χώρες που εξακολουθούν να κινούνται πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Η ανάπτυξη προβλέπεται στο 1,8% για το 2026, σημαντικά υψηλότερα από το 1,1% της ΕΕ, ενώ το δημόσιο χρέος συνεχίζει να αποκλιμακώνεται με ταχύ ρυθμό. Παράλληλα, η χώρα παραμένει σε τροχιά δημοσιονομικών πλεονασμάτων, σε αντίθεση με πολλές ευρωπαϊκές οικονομίες που επιστρέφουν σε υψηλά ελλείμματα.

Η εικόνα αυτή δεν είναι τυχαία. Η αξιοποίηση των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης, η αύξηση των επενδύσεων, η ανάκαμψη του τουρισμού και η προσπάθεια περιορισμού της φοροδιαφυγής έχουν δημιουργήσει ένα πιο σταθερό οικονομικό υπόβαθρο σε σχέση με τη δεκαετία της κρίσης. Ταυτόχρονα, η αποκλιμάκωση της ανεργίας σε επίπεδα κάτω του 8% συνιστά μια ιστορική μεταβολή για την ελληνική οικονομία.

Ωστόσο, η ανθεκτικότητα δεν σημαίνει ασφάλεια. Η Ελλάδα εξακολουθεί να είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένη στις αυξήσεις των τιμών ενέργειας, γεγονός που εξηγεί γιατί ο πληθωρισμός προβλέπεται υψηλότερος από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Επιπλέον, το έλλειμμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών δείχνει ότι η οικονομία εξακολουθεί να καταναλώνει περισσότερα εισαγόμενα προϊόντα και ενέργεια από όσα παράγει και εξάγει.

Η νέα πραγματικότητα της Ευρώπης είναι ακριβή και ασταθής

Οι προβλέψεις της Κομισιόν αποκαλύπτουν και κάτι βαθύτερο: η Ευρώπη εισέρχεται σε μια νέα εποχή όπου η οικονομική σταθερότητα θα εξαρτάται όλο και περισσότερο από γεωπολιτικούς παράγοντες. Οι αμυντικές δαπάνες αυξάνονται, η ενεργειακή ασφάλεια μετατρέπεται σε στρατηγική προτεραιότητα και η διεθνής αβεβαιότητα επηρεάζει πλέον άμεσα τις τιμές, τις επενδύσεις και την κοινωνική συνοχή.

Η ελληνική οικονομία δείχνει σήμερα πολύ πιο θωρακισμένη σε σχέση με το παρελθόν, αλλά η επιστροφή της ακρίβειας υπενθυμίζει ότι οι κίνδυνοι δεν έχουν εξαφανιστεί. Αν η κρίση στη Μέση Ανατολή παραταθεί και οι τιμές ενέργειας παραμείνουν σε υψηλά επίπεδα, τότε η πίεση σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις θα ενταθεί εκ νέου, απειλώντας να περιορίσει την ανάπτυξη και να δοκιμάσει τις κοινωνικές αντοχές σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Η Ευρώπη καλείται να αποφασίσει αν θα παραμείνει εξαρτημένη

Το κρίσιμο πολιτικό συμπέρασμα πίσω από τις προβλέψεις της Κομισιόν είναι ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση εξακολουθεί να πληρώνει το κόστος της ενεργειακής εξάρτησης και της αργής στρατηγικής προσαρμογής. Παρά την πρόοδο στις ΑΠΕ και τις επενδύσεις στην πράσινη μετάβαση, κάθε γεωπολιτική κρίση συνεχίζει να μετατρέπεται σε πληθωριστικό σοκ για την ευρωπαϊκή οικονομία.

Η Ελλάδα, παρά τις θετικές επιδόσεις, δεν μπορεί να επαναπαυθεί στους δείκτες ανάπτυξης και στη μείωση του χρέους. Η επόμενη μεγάλη μάχη θα δοθεί στο πεδίο της ενεργειακής αυτάρκειας, της παραγωγικότητας και της ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητας. Γιατί σε έναν κόσμο αυξανόμενων γεωπολιτικών εντάσεων, οι οικονομίες που εξαρτώνται υπερβολικά από εξωτερικούς παράγοντες θα παραμένουν διαρκώς εκτεθειμένες στις κρίσεις.