OFF THE RECORD: Άντε καλέ σιγά, κόβονται τα ρουσφέτια;
Το νέο επεισόδιο του ντοκιμαντέρ «Στο Χιλιοστό» δεν λειτούργησε απλώς ως μια ακόμη τηλεοπτική αναδρομή στην πιο επικίνδυνη περίοδο της μεταπολίτευσης. Λειτούργησε ως πολιτική υπενθύμιση του χάους, της αυταπάτης και της ερασιτεχνικής διαχείρισης που οδήγησαν τη χώρα μια ανάσα πριν από την έξοδο από το ευρώ. Και όσο περισσότερο μιλούν σήμερα οι ίδιοι οι πρωταγωνιστές εκείνης της περιόδου, τόσο πιο καθαρά αποτυπώνεται ότι η Ελλάδα του 2015 δεν κινδύνεψε από κάποια «συνωμοσία των δανειστών», αλλά από μια κυβέρνηση που πίστεψε ότι μπορούσε να παίξει γεωπολιτικό πόκερ χωρίς σχέδιο και χωρίς επίγνωση των συνεπειών.
Οι αποκαλύψεις για τις επαφές της κυβέρνησης Τσίπρα με τη Μόσχα είναι απολύτως ενδεικτικές. Ο Ζαν Κλοντ Γιούνκερ περιγράφει έναν Βλαντιμίρ Πούτιν που ενημερώνει προσωπικά την Ευρωπαϊκή Ένωση για το αίτημα οικονομικής βοήθειας από την Αθήνα, ενώ οι ίδιοι οι Ρώσοι ξεκαθάριζαν πως «ρούβλια δεν θα κοπούν». Η εικόνα είναι αποκαλυπτική: μια κυβέρνηση που επένδυε σε ψευδαισθήσεις περί εναλλακτικών συμμαχιών, θεωρώντας ότι μπορούσε να εκβιάσει την Ευρώπη με γεωπολιτικά ανοίγματα προς τη Ρωσία.
Το πρόβλημα όμως δεν ήταν μόνο ιδεολογικό ή γεωπολιτικό. Ήταν βαθιά διοικητικό και πολιτικό. Οι περιγραφές των Ευρωπαίων αξιωματούχων για τις διαπραγματεύσεις στο Hilton θυμίζουν περισσότερο αυτοσχεδιασμό φοιτητικής παράταξης παρά οργανωμένο κράτος. Συναντήσεις χωρίς πρόγραμμα, καθυστερήσεις, έλλειψη πρακτικών, υπουργοί χωρίς κοινή γραμμή και μια γενικευμένη αίσθηση ότι κανείς δεν καταλάβαινε την πραγματική σοβαρότητα της κατάστασης. Η φράση ότι «δεν είχαν διαβάσει καν το μνημόνιο» δεν είναι απλώς πολιτική αιχμή. Είναι ιστορική καταδίκη ενός τρόπου διακυβέρνησης που έπαιξε με την τύχη της χώρας.
Ακόμη πιο αποκαλυπτικές είναι οι ίδιες οι μαρτυρίες στελεχών του τότε ΣΥΡΙΖΑ. Η Ζωή Κωνσταντοπούλου μιλά ανοιχτά για έλλειψη στρατηγικής, για αποφάσεις χωρίς συλλογική επεξεργασία και για έναν πρωθυπουργό που γοητευόταν από τη Μέρκελ την ώρα που στο εσωτερικό καλλιεργούνταν αντιγερμανική ρητορική. Ο Νίκος Παππάς παραδέχεται ότι πίστευαν πως θα εξασφαλιστεί χρηματοδότηση απλώς και μόνο επειδή υπήρξε παράταση του προγράμματος. Πρόκειται για δημόσιες ομολογίες πολιτικής αφέλειας σε μια περίοδο που η χώρα βρισκόταν κυριολεκτικά στο χείλος της καταστροφής.
Το πιο ανησυχητικό όμως είναι ότι ο Αλέξης Τσίπρας επιχειρεί σήμερα πολιτική επανεκκίνηση χωρίς να έχει δώσει ποτέ μια πλήρη και ειλικρινή αποτίμηση εκείνης της περιόδου. Δεν έχει υπάρξει ουσιαστική αυτοκριτική για τα capital controls, για το δημοψήφισμα, για τις αυταπάτες περί «σκληρής διαπραγμάτευσης», για τις ψευδαισθήσεις περί ρωσικής στήριξης ή για το γεγονός ότι η χώρα οδηγήθηκε τελικά σε ένα ακόμη βαρύτερο μνημόνιο. Αντίθετα, επιχειρείται σταδιακά μια πολιτική «εξωράιση» του 2015 μέσα από αφηγήματα περί δήθεν αντίστασης και «έντιμου συμβιβασμού».
Το ντοκιμαντέρ, όμως, υπενθυμίζει κάτι πολύ πιο σκληρό: ότι εκείνη την περίοδο η Ελλάδα βρέθηκε απομονωμένη, οικονομικά εξαντλημένη και θεσμικά αποδυναμωμένη, επειδή μια κυβέρνηση πίστεψε ότι η πολιτική επικοινωνία μπορεί να υποκαταστήσει τη σοβαρή διακυβέρνηση. Και όσο επανέρχονται οι μαρτυρίες των ίδιων των πρωταγωνιστών, τόσο δυσκολότερο γίνεται να ξαναγραφτεί η ιστορία με όρους πολιτικού μάρκετινγκ.