«Αχυράνθρωποι» στο στόχαστρο: Πώς η ΑΑΔΕ ξεσκεπάζει κυκλώματα φοροδιαφυγής με τον δείκτη Jaccard

Σε μια νέα ψηφιακή εποχή περνούν οι ελεγκτικοί μηχανισμοί της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ), επιστρατεύοντας προηγμένα μαθηματικά μοντέλα και αλγορίθμους ανάλυσης δεδομένων για την καταπολέμηση της οργανωμένης φοροδιαφυγής. Στο επίκεντρο αυτής της στρατηγικής βρίσκεται ο μαθηματικός δείκτης ομοιότητας Jaccard, ένα ισχυρό εργαλείο που επιτρέπει στις αρχές να εντοπίζουν «αχυράνθρωπους» και να χαρτογραφούν περίπλοκα δίκτυα επιχειρήσεων-φαντομάτων.

Η αποτελεσματικότητα της συγκεκριμένης μεθοδολογίας αποδείχθηκε πρόσφατα σε πολύκροτη υπόθεση φοροδιαφυγής στη Θεσσαλονίκη, όπου οι ελεγκτές της υπηρεσίας ΔΕΟΣ κατάφεραν να αποκαλύψουν ένα πολυδαίδαλο κύκλωμα επιχειρήσεων που άνοιγαν και έκλειναν διαδοχικά, συσσωρεύοντας ανεξόφλητους φόρους και ασφαλιστικές εισφορές.

Πώς λειτουργεί ο αλγόριθμος Jaccard στους φορολογικούς ελέγχους

Αντί να ελέγχει κάθε φορολογούμενο ή εταιρεία μεμονωμένα –μια διαδικασία χρονοβόρα που συχνά δεν οδηγούσε στον πραγματικό διαχειριστή–, το σύστημα ανάλυσης κινδύνου της ΑΑΔΕ αντιμετωπίζει κάθε επιχείρηση ως σύνολο δεδομένων. Ο αλγόριθμος συγκρίνει τα χαρακτηριστικά δύο οντοτήτων ταυτόχρονα και αξιολογεί τον βαθμό συσχέτισής τους.

Ο μαθηματικός τύπος του δείκτη Jaccard υπολογίζεται διαιρώντας το πλήθος των κοινών στοιχείων (π.χ. κοινές εταιρείες, φυσικά πρόσωπα, έδρες) με το σύνολο των διαφορετικών στοιχείων των δύο υπό εξέταση οντοτήτων. Για παράδειγμα, αν ένα πρόσωπο εμφανίζεται σε 15 εταιρείες και ένα δεύτερο επίσης σε 15, έχοντας 10 κοινές, τότε το σύνολο των διαφορετικών εταιρειών είναι 20. Ο δείκτης Jaccard ισούται με 10 διά 20, δηλαδή 0,5 (50%). Όσο πιο κοντά στη μονάδα (1) βρίσκεται η τιμή του δείκτη, τόσο ισχυρότερη είναι η πιθανότητα οι εμπλεκόμενοι να ανήκουν στον ίδιο επιχειρηματικό πυρήνα ή στο ίδιο παραβατικό κύκλωμα.

«Αχυράνθρωποι» στο στόχαστρο: Πώς η ΑΑΔΕ ξεσκεπάζει κυκλώματα φοροδιαφυγής με τον δείκτη Jaccard

Από τους «κρίκους» στις «αλυσίδες»: Η χαρτογράφηση των υπόπτων

Η ανάλυση δεν σταματά στα μεμονωμένα ζευγάρια. Όταν δύο οντότητες παρουσιάζουν υψηλό δείκτη ομοιότητας, καταγράφονται ως «κρίκοι». Ενώνοντας αυτούς τους κρίκους, το σύστημα σχηματίζει «αλυσίδες» επιχειρηματικών σχέσεων. Αν το πρόσωπο Α συνδέεται στενά με το πρόσωπο Β, και το πρόσωπο Β συνδέεται με το πρόσωπο Γ, διαμορφώνεται μια συνολική αλυσίδα, ακόμη κι αν ο Α δεν έχει καμία άμεση συναλλαγή με τον Γ.

Με την αύξηση των κριτηρίων αυστηρότητας του δείκτη, οι μεγάλες αλυσίδες διασπώνται σε μικρότερες, συμπαγείς ομάδες υψηλού ρίσκου. Αυτή η προσέγγιση επιτρέπει στους ελεγκτές να εστιάζουν απευθείας στις επικίνδυνες διασυνδέσεις. Στο πληροφοριακό σύστημα, οι περιπτώσεις που συγκεντρώνουν τις περισσότερες ενδείξεις παραβατικότητας επισημαίνονται με κόκκινο πλαίσιο, σηματοδοτώντας άμεση στόχευση και έναρξη εις βάθος ελέγχου.

Η υπόθεση της Θεσσαλονίκης ως οδηγός για το μέλλον

Στην υπόθεση της Θεσσαλονίκης, ο δείκτης Jaccard ανέδειξε εκατοντάδες «κρίκους» μεταξύ διαδοχικών ΑΦΜ, αποκαλύπτοντας κοινά μοτίβα διαχείρισης σε εταιρείες με τουλάχιστον δύο κοινά πρόσωπα ή νομικές οντότητες ανά ζεύγος. Η έρευνα αποκάλυψε πώς χρησιμοποιούνταν μπροστινοί («αχυράνθρωποι») για να καλύπτουν τους πραγματικούς υποκινητές της απάτης.

Η ένταξη τέτοιων αναλυτικών εργαλείων στη φαρέτρα της ΑΑΔΕ μετασχηματίζει ριζικά το φοροελεγκτικό έργο, καθιστώντας σαφές ότι η ψηφιακή ιχνηλάτηση δεν αφήνει πλέον περιθώρια απόκρυψης πίσω από δαιδαλώδη εταιρικά σχήματα.

ThePostPolitics Newsroom
ThePostPolitics Newsroom