Χιμπατζήδες με γρασίδι στα αυτιά: Η παράξενη «μόδα» στη Ζάμπια και τι αποκαλύπτει για τη συμπεριφορά των ζώων

Η τάση των ανθρώπων να μιμούνται συμπεριφορές και να ακολουθούν μόδες, ακόμη και όταν αυτές δεν εξυπηρετούν κάποιον προφανή πρακτικό σκοπό, θεωρούνταν για καιρό ένα κατεξοχήν ανθρώπινο γνώρισμα. Ωστόσο, μια ασυνήθιστη συνήθεια που εξαπλώθηκε σε χιμπατζήδες στη Ζάμπια έρχεται να ανατρέψει αυτή την αντίληψη, προσφέροντας στους επιστήμονες νέα και πολύτιμα δεδομένα για τον τρόπο με τον οποίο μεταδίδονται κοινωνικά οι παραδόσεις στο ζωικό βασίλειο.

Το χρονικό της ιδιότυπης «μόδας» στο καταφύγιο Τσιμφούνσι

Η ιστορία ξεκίνησε το 2010 στο καταφύγιο χιμπατζήδων Τσιμφούνσι στη Ζάμπια. Μια θηλυκή χιμπατζής, η Τζούλι, άρχισε ξαφνικά να τοποθετεί μικρά κομμάτια γρασιδιού στο εσωτερικό του ενός της αυτιού, αφήνοντάς τα να προεξέχουν. Σε σύντομο χρονικό διάστημα, αρκετά μέλη της ομάδας της παρατήρησαν την κίνηση και άρχισαν να τη μιμούνται πιστά, υιοθετώντας το ίδιο ιδιόρρυθμο στυλ.

Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο για τους ερευνητές ήταν η ανθεκτικότητα αυτής της συμπεριφοράς στον χρόνο. Ακόμη και μετά τον θάνατο της Τζούλι, η συνήθεια δεν εγκαταλείφθηκε. Αντιθέτως, συνέχισε να μεταλαμπαδεύεται μεταξύ των υπόλοιπων μελών της κοινότητας, λειτουργώντας ως μια αυθεντική, κοινωνικά μεταδιδόμενη παράδοση.

Η εξάπλωση σε δεύτερη ομάδα και η νέα παραλλαγή

Περισσότερο από μία δεκαετία αργότερα, οι επιστήμονες κατέγραψαν μια εξίσου αξιοσημείωτη εξέλιξη: μια εντελώς διαφορετική ομάδα χιμπατζήδων, που ζούσε στο ίδιο καταφύγιο αλλά δεν είχε καμία άμεση επαφή με την πρώτη, εμφάνισε την ίδια ακριβώς συνήθεια. Σύμφωνα με έρευνα που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Behaviour, πέντε από τα οκτώ μέλη αυτής της δεύτερης ομάδας άρχισαν συστηματικά να βάζουν τούφες γρασιδιού στα αυτιά τους.

Η δημιουργικότητα των πρωτευόντων δεν σταμάτησε εκεί. Ένα αρσενικό με το όνομα Τζούμα φαίνεται πως εισήγαγε μια νέα παραλλαγή, αφήνοντας κομμάτια γρασιδιού να κρέμονται από το πίσω μέρος του σώματός του. Την καινούργια αυτή τάση υιοθέτησαν τελικά έξι χιμπατζήδες, διευρύνοντας το ρεπερτόριο των παράδοξων συνηθειών που παρατηρήθηκαν στον χώρο.

Το μυστήριο της προέλευσης και ο ρόλος των ανθρώπων

Το γεγονός ότι δύο απομονωμένες ομάδες ανέπτυξαν την ίδια συμπεριφορά, χωρίς αυτή να καλύπτει κάποια βιολογική ανάγκη —όπως ο καθαρισμός των αυτιών ή η ανακούφιση από κάποιον κνησμό—, προκάλεσε έντονο επιστημονικό ενδιαφέρον. Όπως επισημαίνει ο Έντουιν φαν Λέουβεν, ερευνητής του Πανεπιστημίου της Ουτρέχτης, η ουσία του φαινομένου δεν έγκειται αποκλειστικά στην επιλογή του γρασιδιού, αλλά στον μηχανισμό κοινωνικής μάθησης μέσω της παρατήρησης.

Μια πιθανή απάντηση για το πώς προέκυψε αυτή η τάση ενδέχεται να συνδέεται με τους κοινούς φροντιστές των δύο ομάδων. Εργαζόμενοι στο καταφύγιο παραδέχθηκαν ότι περιστασιακά χρησιμοποιούσαν κομμάτια γρασιδιού ή σπίρτα για να καθαρίσουν τα αυτιά τους, κινήσεις που πραγματοποιούνταν σε οπτικό πεδίο προσβάσιμο από τα ζώα. Αν και πρόκειται για μια υπόθεση που δεν έχει επιβεβαιωθεί οριστικά, είναι πολύ πιθανό οι χιμπατζήδες να παρατήρησαν αυτή την ανθρώπινη κίνηση, να την αντέγραψαν και στη συνέχεια να τη μετέτρεψαν σε πολιτισμικό στοιχείο της δικής τους κοινότητας.