Μείωση των παγκόσμιων εκπομπών άνθρακα το 2026: Γιατί η υποχώρηση κρύβει γεωπολιτικό σοκ και όχι πράσινο θρίαμβο

Για πρώτη φορά μετά από μία εξαετία συνεχούς ανόδου, οι παγκόσμιες εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα από ορυκτά καύσιμα αναμένεται να καταγράψουν οριακή πτώση της τάξης του 0,4% το 2026. Σύμφωνα με τα ευρήματα της ετήσιας έκθεσης του Global Carbon Project, η εξέλιξη αυτή ανακόπτει προσωρινά την αυξητική τάση της περιόδου 2019-2025, κατά την οποία η επιβάρυνση της ατμόσφαιρας αυξανόταν κατά μέσο όρο κατά 0,8% ετησίως. Ωστόσο, πίσω από τους φαινομενικά ελπιδοφόρους αριθμούς, οι ειδικοί κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου: ο βασικός μοχλός αυτής της αποκλιμάκωσης δεν είναι κάποια ριζική κλιματική πολιτική, αλλά οι σοβαρές αναταράξεις που πυροδότησε ο πόλεμος στο Ιράν.

Γεωπολιτική κρίση και εκτόξευση τιμών στα καύσιμα

Ο καθοριστικός παράγοντας για τη φετινή υποχώρηση των ρύπων εντοπίζεται στη Μέση Ανατολή. Οι στρατιωτικές συγκρούσεις στο Ιράν προκάλεσαν εκτεταμένα προβλήματα στη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ, ένα κομβικό θαλάσσιο πέρασμα από το οποίο διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας παραγωγής αργού πετρελαίου. Οι ελλείψεις στην προσφορά εκτόξευσαν τις διεθνείς τιμές σε πρωτοφανή επίπεδα, εξαναγκάζοντας νοικοκυριά, βιομηχανίες και μεταφορικούς στόλους να περιορίσουν δραστικά την κατανάλωση.

Η ιστορική εμπειρία αποδεικνύει ότι ανάλογες συγκυριακές πτώσεις έχουν παρατηρηθεί επανειλημμένα στο παρελθόν: κατά την πετρελαϊκή κρίση της δεκαετίας του 1970, τη χρηματοπιστωτική κατάρρευση του 2008-2009 και τα πρόσφατα lockdown της πανδημίας. Μόλις οι οικονομικές συνθήκες σταθεροποιηθούν και η εφοδιαστική αλυσίδα αποκατασταθεί, οι εκπομπές επιστρέφουν ταχύτατα στα προηγούμενα ανοδικά τους επίπεδα.

Η πρόοδος των ΑΠΕ και η απειλή του εφησυχασμού

Αναμφίβολα, η ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας διαδραματίζει ουσιαστικό ρόλο. Συνολικά 59 χώρες έχουν καταφέρει να αποσυνδέσουν την οικονομική τους ανάπτυξη από την άνοδο των ρύπων συγκριτικά με το 2019. Στις ΗΠΑ, οι οποίες παράγουν το 13% των εκπομπών παγκοσμίως, καταγράφεται μείωση 1,3%, ενώ ακόμη και στην Κίνα παρατηρείται κάμψη 0,9%. Παράλληλα, τα δύο τρίτα της νέας ενεργειακής ζήτησης καλύπτονται πλέον από αιολικά, φωτοβολταϊκά πάρκα και την ηλεκτροκίνηση.

Παρ’ όλα αυτά, το Global Carbon Budget υπολογίζει ότι η καύση ορυκτών καυσίμων εξακολουθεί να απελευθερώνει φέτος 38,2 δισεκατομμύρια τόνους διοξειδίου του άνθρακα, ενώ η συγκέντρωση CO2 στην ατμόσφαιρα σκαρφαλώνει στο ανησυχητικό επίπεδο των 427,7 ppm, ενισχυμένη από την αποψίλωση των δασών που προσθέτει άλλα 500 εκατομμύρια τόνους.

Όπως προειδοποιεί ο Γκλεν Πίτερς, ερευνητής στο νορβηγικό ινστιτούτο CICERO, μια μεμονωμένη ετήσια κάμψη δεν συνιστά κορύφωση των εκπομπών εάν δεν βασίζεται σε δομικές μεταρρυθμίσεις. Στο ίδιο μήκος κύματος, ο καθηγητής Φυσικής Γεωγραφίας του Πανεπιστημίου του Ουέλινγκτον, Τζέιμς Ρένγουικ, υπογραμμίζει πως η μείωση αποτελεί παρενέργεια του πολέμου και όχι συνειδητή περιβαλλοντική νίκη. Το ζητούμενο πλέον είναι αν οι κυβερνήσεις θα εκμεταλλευτούν αυτό το συγκυριακό περιθώριο για να επιταχύνουν οριστικά την απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα.