Σιδηροδρομικές τραγωδίες στην Ισπανία: Η αλυσίδα λαθών, η ελλιπής συντήρηση και τα κρίσιμα ερωτήματα

Το δίκτυο τρένων υψηλής ταχύτητας της Ισπανίας, επί δεκαετίες σύμβολο τεχνολογικού εκσυγχρονισμού και εθνικής υπερηφάνειας, βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο μιας βαθιάς κρίσης αξιοπιστίας. Ο θάνατος περισσότερων από 100 ανθρώπων σε δύο σιδηροδρομικά δυστυχήματα μέσα σε μόλις οκτώ μήνες έχει προκαλέσει έντονους τριγμούς στο πολιτικό σκηνικό της χώρας, αναδεικνύοντας σοβαρές παθογένειες στο σύστημα ασφάλειας και συντήρησης των υποδομών, λίγο πριν από τις πρόωρες εκλογές της 29ης Νοεμβρίου.

Το χρονικό της σύγκρουσης και η αλυσίδα τεχνικών αστοχιών

Η πρόσφατη πολύνεκρη τραγωδία κοντά στο Τολέδο, η οποία στοίχισε τη ζωή σε τουλάχιστον 69 επιβάτες, έρχεται να προστεθεί σε ένα προηγούμενο πολύνεκρο συμβάν τον Ιανουάριο. Σύμφωνα με τα προκαταρκτικά στοιχεία του ισπανικού υπουργείου Μεταφορών, το δυστύχημα προκλήθηκε από μια διαδοχική αλυσίδα αστοχιών. Αρχικά σημειώθηκε βλάβη σε ηλεκτρονικό υπολογιστή, η οποία έθεσε εκτός λειτουργίας το γερμανικής κατασκευής σύστημα σηματοδότησης που λειτουργούσε από το 1992. Στη συνέχεια, τα στελέχη του κέντρου ελέγχου ανέλαβαν χειροκίνητα τη διαχείριση της κυκλοφορίας, δίνοντας άδεια σε συρμό να κινηθεί σε γραμμή όπου βρισκόταν ήδη ακινητοποιημένο άλλο τρένο, με αποτέλεσμα τη σφοδρή σύγκρουση.

Ο Χάιμε Ταμαρίτ, διακεκριμένος εμπειρογνώμονας και πρώην διευθυντής ευρωπαϊκού εργαστηρίου πιστοποίησης συστημάτων σηματοδότησης, τόνισε πως ο βασικός ρόλος των συστημάτων ασφαλείας είναι ακριβώς να αποτρέπουν το ανθρώπινο λάθος. Όπως επεσήμανε, η κατάρρευση ενός τόσο κρίσιμου μηχανισμού υποδηλώνει ότι η υποδομή βρίσκεται σε εξαιρετικά ανησυχητική κατάσταση.

Επενδύσεις νέων γραμμών σε βάρος της συντήρησης

Στο μικροσκόπιο των αναλυτών μπαίνει και η κατανομή των κονδυλίων τα τελευταία χρόνια. Παρότι η Ισπανία διέθεσε μεταξύ 2018 και 2022 περίπου 1,5 δισεκατομμύριο ευρώ ετησίως για το δίκτυο υψηλής ταχύτητας –ποσό υψηλότερο από εκείνο της Γαλλίας ή της Γερμανίας–, η συντριπτική πλειονότητα των χρημάτων κατευθύνθηκε στην κατασκευή νέων διαδρομών. Αντίθετα, οι δαπάνες συντήρησης και αναβάθμισης αντιστοιχούσαν μόλις στο 16% του συνολικού προϋπολογισμού, τη στιγμή που σε χώρες όπως η Γερμανία, η Γαλλία και η Ιταλία το ποσοστό αυτό κυμαίνεται μεταξύ 34% και 39%.

Ειδικοί κάνουν λόγο για μια πολιτική επιλογή εντυπωσιασμού, όπου προτιμώνται τα νέα, ορατά έργα αντί της διαρκούς συντήρησης, η οποία χαρακτηρίζεται «πολιτικά αόρατη». Από την πλευρά της, η Adif, ο διαχειριστής των σιδηροδρομικών υποδομών της χώρας, υποστηρίζει ότι τηρούνται απαρέγκλιτα όλα τα πρωτόκολλα ασφαλείας.

Οι μνήμες του Άνγκροις και οι ευρωπαϊκές προειδοποιήσεις

Η τραγωδία αναζωπύρωσε τις μνήμες από το πολύνεκρο δυστύχημα του 2013 στο Άνγκροις της Γαλικίας, όπου είχαν χάσει τη ζωή τους 80 άνθρωποι. Η ευρωβουλευτής του BNG, Άνα Μιράντα, υποστήριξε ότι οι αρχές επαναλαμβάνουν το ίδιο λάθος, επιχειρώντας να μετακυλίσουν την ευθύνη αποκλειστικά στους εργαζόμενους του ελέγχου και παραβλέποντας τα βαθύτερα συστημικά προβλήματα.

Υπενθυμίζεται ότι ήδη από το 2016 ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Σιδηροδρόμων είχε αποφανθεί ότι η διερεύνηση για το Άνγκροις δεν πληρούσε τα κριτήρια ανεξαρτησίας, οδηγώντας την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στην εκκίνηση διαδικασιών επί παραβάσει κατά της Μαδρίτης για ελλείψεις στην εποπτεία της σιδηροδρομικής ασφάλειας.