Φώτης Δούσος: «Με τραβάνε τα βιβλία που βγάζουν τη γλώσσα στη σοβαροφάνεια»

Ο Φώτης Δούσος, διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας, συγγραφέας και δάσκαλος δημιουργικής γραφής, αποτελεί μία από τις πιο ξεχωριστές και πολυδιάστατες φωνές της σύγχρονης ελληνικής πεζογραφίας. Υπηρετώντας με συνέπεια το θέατρο, το δοκίμιο και την παιδική λογοτεχνία, επανέρχεται στο προσκήνιο με το αστυνομικό μυθιστόρημα «Χόρα» από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. Μέσα από τις σκέψεις του για τη λογοτεχνία, ξεδιπλώνει τις αναγνωστικές του συνήθειες, τη σχέση του με την ειρωνεία και την ανάγκη αποδόμησης της σοβαροφάνειας.

Αναγνωστικές εμμονές και η ιδανική συνθήκη γραφής

Στο κομοδίνο του συνυπάρχουν πάντοτε εντελώς διαφορετικά μεταξύ τους βιβλία. Αυτή την περίοδο διαβάζει ταυτόχρονα το «Κόκκινο Φαράγγι» του Γιάννη Νικολούδη, τον «Κηπουρό και τον θάνατο» του Γκεόργκι Γκοσποντίνοφ, το «Block Delete» του Βαγγέλη Γιαννίση, τη φιλολογική μελέτη του Δημήτρη Πολυχρονάκη για τους «Πιερότους ποιητές», καθώς και το παιδικό «Η Προφητεία της Μπέατρις» της Κέιτ ΝτιΚαμίλο. Για τον ίδιο, δεν υπάρχουν απαγορευμένα είδη: προσεγγίζει τα πάντα με περιέργεια, έχοντας συχνά απογοητευτεί από «υψηλή» λογοτεχνία και γοητευτεί από βιβλία που θεωρούνται υποδεέστερα.

Ανατρέχοντας στην εφηβεία του, παραδέχεται πως «βρήκε τον μπελά του» διαβάζοντας Χόρχε Λουίς Μπόρχες, Σάμιουελ Μπέκετ και Φραντς Κάφκα, καθώς η επιθυμία να μιμηθεί το ύφος τους ήταν σχεδόν ακαταμάχητη. Όσο για τις ιδανικές συνθήκες ανάγνωσης και δημιουργίας, αυτές εντοπίζονται στα χαράματα, με έναν αχνιστό καφέ στο γραφείο και την απόλυτη ησυχία της πόλης. Ωστόσο, εξίσου λειτουργική αποδεικνύεται για εκείνον και η ανάγνωση σε θορυβώδη μέρη, όπως αεροδρόμια ή πλατείες, όπου κατορθώνει να σχηματίζει γύρω του μια προσωπική «φυσαλίδα σιωπής».

Το τρίπτυχο ενός καλού βιβλίου και η ελληνική ειρωνεία

Στην ανατομία ενός αξιόλογου έργου, ο Φώτης Δούσος αναζητά ένα απαραίτητο τρίπτυχο: την αισθητική, την τεχνική και το ιδεολογικό υπόβαθρο. Αυτά τα στοιχεία, σε συνδυασμό με τον ρυθμό, τη δουλεμένη γλώσσα, τη δομική αρχιτεκτονική και το βάθος των χαρακτήρων, συνθέτουν μια αυθεντική τρισδιάστατη εμπειρία για τον αναγνώστη. Αν κάτι υστερεί, τα υπόλοιπα οφείλουν να βρίσκονται σε έξαρση για να καλύψουν το κενό.

Παράλληλα, σχολιάζει το ζήτημα της ειρωνείας στην εγχώρια παράδοση, συμφωνώντας με τη διαπίστωση του Γ. Β. Δερτιλή ότι ο Εμμανουήλ Ροΐδης παραμένει παραγνωρισμένος επειδή «παραείναι είρων κι εμείς οι Έλληνες απεχθανόμαστε την ειρωνεία». Πρόκειται για μια διαπίστωση που επιβεβαιώνει την τάση της ελληνικής λογοτεχνικής σκηνής να αποφεύγει το αυτοσαρκαστικό βλέμμα.

«Χόρα»: Το βαλκανικό μαύρο χιούμορ στην Αθήνα της κρίσης

Στο πρόσφατο μυθιστόρημά του «Χόρα», επιχειρεί μια τολμηρή μείξη του κλασικού νουάρ με τη σουρεαλιστική κωμωδία. Ο συγγραφέας έλκεται από ιστορίες που αντιμετωπίζουν το είδος χωρίς υπερβολική σοβαρότητα και επιδεικνύουν αυθάδεια απέναντι στο κατεστημένο, φέρνοντας ως παράδειγμα τη γραφή του Μάρκου Κρητικού. Στη «Χόρα», το έντονο βαλκανικό στοιχείο είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με ένα διαβρωτικό, μαύρο χιούμορ.

Καθοριστικό ρόλο στην αφήγηση παίζει η Αθήνα της οικονομικής κρίσης. Ο Φώτης Δούσος αξιοποιεί την πόλη ως έναν τσιμεντένιο λαβύρινθο με αναπάντεχα αδιέξοδα, ιδανικό φόντο για χαρακτήρες που καταδιώκονται από τις αρχές, προσδίδοντας ταυτόχρονα στο αστυνομικό του αφήγημα ένα ισχυρό κοινωνικό και ιδεολογικό πρόσημο. Τέλος, αναγνωρίζοντας τη δυναμική της σύγχρονης ελληνικής πεζογραφίας, προτείνει για κινηματογραφική μεταφορά το «Κομπολόι στο χώμα» της Χίλντας Παπαδημητρίου, εξυμνώντας την εκκεντρική και πολυδιάστατη πρωταγωνίστριά του.