Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου: Γιατί πλήττει συχνότερα τις γυναίκες – Ο καθοριστικός ρόλος των οιστρογόνων

Το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (IBS) αποτελεί μία από τις πιο διαδεδομένες γαστρεντερικές διαταραχές παγκοσμίως, επηρεάζοντας σημαντικά την ποιότητα ζωής των ασθενών. Χαρακτηρίζεται από επαναλαμβανόμενο κοιλιακό άλγος, μετεωρισμό (φούσκωμα), καθώς και διαταραχές στις κενώσεις, όπως χρόνια δυσκοιλιότητα, διάρροια ή εναλλαγή των δύο. Ένα από τα βασικά ερωτήματα που απασχολούν εδώ και δεκαετίες την ιατρική κοινότητα είναι η αιτία για την οποία η πάθηση εμφανίζεται περίπου δύο φορές συχνότερα στις γυναίκες σε σύγκριση με τους άνδρες. Πρόσφατη επιστημονική μελέτη έρχεται να δώσει απαντήσεις, αναδεικνύοντας τον κρίσιμο ρόλο των οιστρογόνων.

Ο ρόλος των οιστρογόνων και ο βιολογικός μηχανισμός του πόνου

Ερευνητική ομάδα από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια στο Σαν Φρανσίσκο, σε μελέτη που δημοσιεύθηκε στο έγκριτο επιστημονικό περιοδικό Science, αποκάλυψε ότι οι γυναικείες ορμόνες επηρεάζουν άμεσα την ευαισθησία του εντέρου στα ερεθίσματα του πόνου. Μέσα από εργαστηριακά πειράματα διαπιστώθηκε ότι τα νεύρα του εντέρου στα θηλυκά αντιδρούν με μεγαλύτερη ένταση σε σχέση με τα αρσενικά. Όταν τα επίπεδα των οιστρογόνων μειώθηκαν, η υπερευαισθησία υποχώρησε, ενώ επανήλθε αμέσως μόλις χορηγήθηκαν εκ νέου ορμόνες.

Σύμφωνα με τους επιστήμονες, τα οιστρογόνα καθιστούν συγκεκριμένα κύτταρα του παχέος εντέρου πιο επιρρεπή σε ουσίες που παράγονται κατά τη διάσπαση των τροφών από τα βακτήρια, όπως το οξικό οξύ. Η αντίδραση αυτή οδηγεί στην απελευθέρωση σεροτονίνης, η οποία ενεργοποιεί τα νευρικά μονοπάτια που μεταφέρουν το σήμα του πόνου στον εγκέφαλο. Παρότι ο μηχανισμός λειτουργεί και στα δύο φύλα, η παρουσία των οιστρογόνων αυξάνει κατακόρυφα την ένταση της απόκρισης, προσφέροντας βιολογική εξήγηση στο γιατί πολλές γυναίκες βιώνουν έξαρση συμπτωμάτων κατά τη διάρκεια της περιόδου ή στην εγκυμοσύνη.

Διατροφή, μικροβίωμα και ο παράγοντας του στρες

Η κατανόηση αυτού του μηχανισμού ενισχύει επίσης την κλινική σημασία των διατροφικών παρεμβάσεων. Η μείωση τροφών πλούσιων σε υδατάνθρακες που ζυμώνονται εύκολα στο έντερο –όπως τα όσπρια, τα κρεμμύδια, το σκόρδο και συγκεκριμένα φρούτα όπως τα μήλα– περιορίζει την παραγωγή υποπροϊόντων ζύμωσης, αποτρέποντας την υπερδιέγερση των νεύρων.

Παράλληλα, οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου δεν οφείλεται σε έναν μοναδικό παράγοντα, αλλά αποτελεί συνδυασμό διαταραχών στο μικροβίωμα, ήπιας φλεγμονής και αυξημένης νευρικής ευαισθησίας. Παρότι το χρόνιο άγχος και η κατάθλιψη συνδέονται συχνά με το IBS, η σχέση παραμένει αυστηρά αμφίδρομη. Τα νέα επιστημονικά δεδομένα καταρρίπτουν την παρωχημένη αντίληψη ότι πρόκειται για ένα αμιγώς ψυχοσωματικό πρόβλημα, τεκμηριώνοντας τη σαφή οργανική και νευροβιολογική του βάση.

Η ανάγκη διαφοροδιάγνωσης από την ενδομητρίωση

Ιδιαίτερη προσοχή συστήνεται στις γυναίκες των οποίων τα συμπτώματα δεν υποχωρούν με τις κλασικές θεραπευτικές προσεγγίσεις για το IBS. Όταν ο πόνος συνδέεται στενά με την εμμηνορρυσία ή συνοδεύεται από πόνο κατά τη σεξουαλική επαφή, κρίνεται επιβεβλημένος ο γυναικολογικός έλεγχος. Η ενδομητρίωση, μια πάθηση που συχνά διαγιγνώσκεται με καθυστέρηση ετών, προκαλεί συμπτώματα που προσομοιάζουν σχεδόν απόλυτα με αυτά του ευερέθιστου εντέρου, καθιστώντας την ακριβή διάγνωση ζωτικής σημασίας.