Σχέδιο Τραμπ για πωλήσεις ρωσικού αερίου στην Ευρώπη μέσω Ουκρανίας – Οι πιέσεις των ΗΠΑ και το ευρωπαϊκό «όχι»

Σε μια στρατηγική ανατροπή που αναμένεται να προκαλέσει έντονες γεωπολιτικές τριβές, η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ προωθεί την ταχεία επανέναρξη της ροής ρωσικού φυσικού αερίου προς την Ευρώπη μέσω των αγωγών της Ουκρανίας. Σύμφωνα με αποκαλυπτικό δημοσίευμα της εφημερίδας The Wall Street Journal, ο Λευκός Οίκος επιδιώκει να αξιοποιήσει το ενεργειακό αυτό εγχείρημα ως μοχλό πίεσης για την επίτευξη συμφωνίας κατάπαυσης των επιθέσεων στις ενεργειακές υποδομές ενόψει του χειμώνα.

Ο ρόλος Κούσνερ – Γουίτκοφ και ο μηχανισμός των συναλλαγών

Το σχέδιο, το οποίο τέθηκε στο τραπέζι κατά τις επισκέψεις των Αμερικανών απεσταλμένων Τζάρεντ Κούσνερ και Στιβ Γουίτκοφ σε Μόσχα και Κίεβο, προβλέπει τη συμμετοχή ενός αμερικανικού ενδιάμεσου φορέα. Μέσω αυτής της δομής επιχειρείται η παράκαμψη των ευρωπαϊκών κυρώσεων, ενώ παράλληλα διαμορφώνονται ελκυστικές προοπτικές για Αμερικανούς επενδυτές. Για να καμφθούν οι ανησυχίες ότι οι ευρωπαϊκές πληρωμές θα χρηματοδοτήσουν τη στρατιωτική μηχανή του Βλαντίμιρ Πούτιν, η Ουάσιγκτον προτείνει τα ρωσικά έσοδα να κατατίθενται σε δεσμευμένο λογαριασμό (escrow) υπό τρίτη δικαιοδοσία.

Η λογική των διαπραγματευτών εδράζεται στην παροχή ισχυρών οικονομικών κινήτρων: η Μόσχα ανακτά μέρος των εσόδων της, ενώ το Κίεβο εξασφαλίζει κρίσιμα τέλη διέλευσης από το δίκτυο που εκκινεί από τα κοιτάσματα του Ουρενγκόι στη Σιβηρία και καταλήγει στη Σλοβακία, την Αυστρία και τη Γερμανία. Σε αντίθεση με κατεστραμμένες υποδομές, η συγκεκριμένη όδευση μπορεί να τεθεί άμεσα σε πλήρη λειτουργία, καθώς η ροή είχε διακοπεί μόλις τον Ιανουάριο του 2025.

Το ευρωπαϊκό «μπλόκο» και οι έντονες αντιδράσεις

Παρά τις αμερικανικές πιέσεις, το σχέδιο προσκρούει στη δεδηλωμένη απόφαση της Ευρωπαϊκής Ένωσης για πλήρη απεξάρτηση από τα ρωσικά ορυκτά καύσιμα έως το τέλος του 2027. Οι Βρυξέλλες αντιμετωπίζουν την ενεργειακή εξάρτηση από τη Ρωσία ως πρωταρχική στρατηγική απειλή. Ο Ευρωπαίος επίτροπος Ενέργειας, Νταν Γιόργκενσεν, έχει ξεκαθαρίσει ότι η απαγόρευση εισαγωγών πρέπει να παραμείνει μόνιμη, ανεξάρτητα από οποιαδήποτε ειρηνευτική εξέλιξη.

Στο παρασκήνιο, οι αντιδράσεις ευρωπαίων αξιωματούχων είναι ιδιαίτερα σκληρές, με ορισμένους να παραλληλίζουν την πρόταση με την πολιτική κατευνασμού του Νέβιλ Τσάμπερλεν πριν από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Η νέα αυτή προσέγγιση σηματοδοτεί παράλληλα μια θεαματική μεταστροφή από την πρώτη θητεία του Ντόναλντ Τραμπ, όταν ο ίδιος επέβαλλε κυρώσεις στον αγωγό Nord Stream 2 και κατηγορούσε την Άγκελα Μέρκελ για υπερβολική εξάρτηση από τη Μόσχα. Σήμερα, η Ουάσιγκτον φαίνεται να εξετάζει ακόμη και την αποκατάσταση των Nord Stream στο πλαίσιο μιας ευρύτερης συμφωνίας ασφαλείας.

Ενεργειακή στενότητα και πολιτικό κόστος

Η Ουάσιγκτον ποντάρει στο γεγονός ότι οι τρέχουσες πιέσεις στην ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας ίσως κάμψουν τις αντιστάσεις. Οι ευρωπαϊκές αποθήκες φυσικού αερίου βρίσκονται στο 75%, κάτω από τον μέσο όρο της τελευταίας εννεαετίας, ενώ οι καθυστερήσεις στα φορτία υγροποιημένου φυσικού αερίου από το Κατάρ και οι εντάσεις στη Μέση Ανατολή έχουν επιβαρύνει την ΕΕ με επιπλέον 100 δισ. ευρώ.

Το ζήτημα αποκτά και εσωτερική πολιτική βαρύτητα, ιδιαίτερα στη Γερμανία, όπου δυνάμεις της αντιπολίτευσης αξιοποιούν το αίτημα για φθηνό ρωσικό αέριο στην προεκλογική τους ατζέντα, μετατρέποντας το ενεργειακό μέτωπο σε κρίσιμο πεδίο πολιτικής αντιπαράθεσης.