ΣτΕ: Αντισυνταγματική η τακτοποίηση αυθαιρέτων με ακυρωμένες οικοδομικές άδειες

Ως αντισυνταγματικές έκρινε η Ολομέλεια του Συμβουλίου της Επικρατείας (ΣτΕ) τις διατάξεις του νόμου 4495/2017 που επέτρεπαν την τακτοποίηση αυθαίρετων κτισμάτων, των οποίων οι αρχικές οικοδομικές άδειες είχαν ακυρωθεί αμετάκλητα με δικαστικές αποφάσεις. Με τις αποφάσεις 1182 και 1183/2026, το ανώτατο ακυρωτικό δικαστήριο βάζει «φρένo» σε πρακτικές που, όπως επισημαίνει, υπονομεύουν τον πολεοδομικό σχεδιασμό και αποδυναμώνουν την εκτελεστότητα των δικαστικών αποφάσεων.

Στο επίκεντρο της κρίσης του ΣτΕ βρέθηκε το άρθρο 110 του ν. 4495/2017. Οι διατάξεις αυτές έδaban τη δυνατότητα διατήρησης αυθαιρέτων τα οποία είχαν ανεγερθεί με άδειες που εν τέλει ακυρώθηκαν εξαιτίας της εφαρμογής εσφαλμένου ή ανίσχυρου πολεοδομικού καθεστώτος, υπό την προϋπόθεση ότι οι ιδιοκτήτες δεν είχαν προσκομίσει ψευδή στοιχεία. Ωστόσο, το δικαστήριο έκρινε ότι το εν λόγω νομοθετικό πλαίσιο προσκρούει σε θεμελιώδεις συνταγματικές διατάξεις.

Σύμφωνα με το σκεπτικό της Ολομέλειας, η αυτόματη υπαγωγή των εν λόγω αυθαιρέτων στις ευεργετικές ρυθμίσεις του νόμου οδηγεί σε ουσιαστική αποδυνάμωση των δικαστικών αποφάσεων. Το ΣτΕ υπογραμμίζει ότι η προστασία της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης των καλόπιστων ιδιοκτητών δεν μπορεί να υπερισχύσει της συνταγματικής υποχρέωσης της διοίκησης να συμμορφώνεται προς τις δικαστικές αποφάσεις, ούτε να καθιστά κενό γράμμα το δικαίωμα δικαστικής προστασίας των πολιτών που προσέφυγαν στη δικαιοσύνη και δικαιώθηκαν.

Παράλληλα, το ανώτατο δικαστήριο στάθηκε στην προστασία του περιβάλλοντος και στον ορθολογικό πολεοδομικό σχεδιασμό, επαναλαμβάνοντας την πάγια νομολογία του (αποφάσεις 3500/2009, 3921/2010, κ.ά.). Επισημάνθηκε ότι δεν είναι επιτρεπτή η διατήρηση κτιρίων βάσει ακυρωμένων αδειών χωρίς να έχει προηγηθεί νέα διοικητική πράξη ή νέα οικοδομική άδεια που να εδράζεται σε νόμιμα πολεοδομικά δεδομένα. Τέτοιες παρεμβάσεις μπορούν να δικαιολογηθούν μόνο στο πλαίσιο μιας συνολικής, περιβαλλοντικά τεκμηριωμένης μεταβολής του πολεοδομικού καθεστώτος μιας περιοχής.

Τέλος, το ΣτΕ επεσήμανε ότι ο νομοθέτης παρέλειψε να προβλέψει εναλλακτικούς τρόπους ικανοποίησης του δικαιώματος δικαστικής προστασίας για όσους δικαιώθηκαν στα δικαστήρια αλλά δεν είδαν τα αυtόκτιστα να κατεδαφίζονται. Όπως σημειώνεται, θα μπορούσε να εξεταστεί το ενδεχόμενο χορήγησης αποζημίωσης, συνεκτιμώντας τη βλάβη των διαδίκων και τη μακροχρόνια παράλειψη της διοίκησης να συμμορφωθεί.