«Σολομώντεια λύση» για τα Γλυπτά του Παρθενώνα: Γιατί η πρόταση Όσμπορν δεν επουλώνει το τραύμα του μνημείου

Οι πρόσφατες δημόσιες τοποθετήσεις του προέδρου του Βρετανικού Μουσείου, Τζορτζ Όσμπορν, επανέφεραν δυναμικά στο διεθνές προσκήνιο τη συζήτηση για το μέλλον των Γλυπτών του Παρθενώνα. Η δήλωσή του ότι οι δύο πλευρές βρίσκονται «πολύ κοντά σε μία λύση» αποτυπώνει, στην πραγματικότητα, το όραμα που η βρετανική πλευρά επιχειρεί να επιβάλει: έναν διαμοιρασμό των αρχαιοτήτων μέσα από εκ περιτροπής εκθέσεις ανάμεσα στο Λονδίνο και την Αθήνα. Πρόκειται για έναν συμβιβασμό που παρουσιάζεται ως ρεαλιστικός, ωστόσο αποτελεί μία ιδιότυπη «σολομώντεια λύση» η οποία διαιωνίζει τον κατακερματισμό ενός κορυφαίου μνημείου της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς.

Η πρόταση για εκ περιτροπής έκθεση και τα όρια του συμβιβασμού

Για δεκαετίες, η στάση του Βρετανικού Μουσείου χαρακτηριζόταν από απόλυτη άρνηση, προστατευμένη πίσω από το αυστηρό εγχώριο νομοθετικό πλαίσιο που απαγορεύει την αποξένωση εκθεμάτων από τις συλλογές του. Τα τελευταία χρόνια, ωστόσο, διαπιστώνεται μία μετατόπιση προς μία διπλωματία του παρασκηνίου, η οποία προωθεί την ιδέα ενός περιορισμένου χρονικά δανεισμού και μιας συνδιαχείρισης. Ο Τζορτζ Όσμπορν προβάλλει την εκ περιτροπής έκθεση ως ένα σύγχρονο μοντέλο πολιτιστικής συνεργασίας. Στην πραγματικότητα, ωστόσο, το σχέδιο αυτό δεν συνιστά ριζική αλλαγή πλεύσης, καθώς παρακάμπτει πλήρως το ζήτημα της κυριότητας, της παράνομης απόσπασης και της οριστικής επιστροφής των Γλυπτών στον γενέθλιο τόπο τους.

Το αφήγημα του «Παγκόσμιου Μουσείου» και η διάσπαση του αρχιτεκτονικού συνόλου

Στον πυρήνα της βρετανικής επιχειρηματολογίας παραμένει η θεωρία του λεγόμενου «Παγκόσμιου Μουσείου», ένα δόγμα που υιοθέτησαν το 2002 μεγάλα ιδρύματα της Δύσης με συλλογές από ολόκληρο τον κόσμο. Σύμφωνα με αυτό το σκεπτικό, τα Γλυπτά που εκτίθενται στο Μουσείο της Ακρόπολης εκπροσωπούν την ιστορία της αρχαίας Ελλάδας, ενώ εκείνα που παραμένουν στο Βρετανικό Μουσείο εντάσσονται σε έναν οικουμενικό διάλογο, καθώς συνεξετάζονται με τεκμήρια άλλων μεγάλων πολιτισμών. Η προσέγγιση αυτή παραγνωρίζει ότι ο Παρθενώνας είναι ένα ενιαίο, αδιαίρετο αρχιτεκτονικό έργο τέχνης. Η βίαιη απόσπαση των αρχιτεκτονημάτων και ο ακρωτηριασμός του συνόλου δεν μπορούν να νομιμοποιηθούν εκ των υστέρων υπό το πρόσχημα μιας τεχνητής συγκριτικής μουσειολογίας.

Ο παραλληλισμός με τη σολομώντεια κρίση και το διακύβευμα

Η πρόταση διαμοιρασμού ανακαλεί αναπόφευκτα τη βιβλική αφήγηση της κρίσης του βασιλιά Σολομώντα. Όταν δύο γυναίκες διεκδικούσαν το ίδιο βρέφος και ο βασιλιάς διέταξε να κοπεί στα δύο, η αληθινή μητέρα προτίμησε να το παραχωρήσει ακέραιο παρά να το δει να θανατώνεται. Στην περίπτωση των Μαρμάρων του Παρθενώνα, η ιδέα να μοιραστεί το σώμα του μνημείου μπορεί να ακούγεται ισορροπημένη στα αυτιά των Βρετανών αξιωματούχων, όμως ουσιαστικά καταδικάζει το έργο σε έναν διαρκή, θεσμοθετημένο κατακερματισμό. Η ουσιαστική δικαίωση δεν μπορεί να προέλθει από ημίμετρα περιοδικού δανεισμού, αλλά μόνο μέσα από την οριστική και πλήρη επανένωση των Γλυπτών κάτω από το αττικό φως.