Πενθούν τα ζώα; Τι συμβαίνει στον εγκέφαλό τους και τι αποκαλύπτουν οι επιστημονικές έρευνες

Για δεκαετίες, η επιστημονική κοινότητα θεωρούσε το πένθος και τη βαθιά οδύνη της απώλειας ως ένα αποκλειστικά ανθρώπινο προνόμιο. Ωστόσο, οι ολοένα αυξανόμενες παρατηρήσεις στο φυσικό περιβάλλον και τα σύγχρονα δεδομένα της νευροεπιστήμης επαναφέρουν με ένταση το ερώτημα στο προσκήνιο: βιώνουν τα ζώα συναισθηματικό θρήνο όταν χάνουν έναν σύντροφο, έναν γονέα ή ένα μέλος της ομάδας τους;

Συμπεριφορές που καταγράφουν το μέγεθος της απώλειας

Οι ενδείξεις ότι τα ζώα αντιλαμβάνονται τη θνησιμότητα δεν είναι καινούργιες. Ήδη από το 1972, η διάσημη πρωτευοντολόγος Τζέιν Γκούντολ είχε καταγράψει την περίπτωση ενός νεαρού χιμπαντζή που σταμάτησε να τρέφεται και να κοινωνικοποιείται μετά τον θάνατο της μητέρας του, καταλήγοντας τελικά από μαρασμό. Παρόμοιες αντιδράσεις έχουν καταγραφεί σε πληθώρα ειδών: δελφίνια και φάλαινες έχουν παρατηρηθεί να μεταφέρουν στην επιφάνεια τα νεκρά μικρά τους για ημέρες, μητέρες μακάκων απομονώνονται κοινωνικά, ενώ κηδεμόνες σκύλων, γατών και αλόγων αναφέρουν συχνά ότι τα κατοικίδιά τους χάνουν την όρεξή τους έπειτα από μια απώλεια.

Σύμφωνα με την ανθρωπολόγο Μπάρμπαρα Τζ. Κινγκ, οι έντονες μεταβολές στις καθημερινές συνήθειες αποτελούν βασικό δείκτη. Εντούτοις, ορισμένοι επιστήμονες, όπως η εξελικτική ανθρωπολόγος Αλέσια Κάρτερ από το University College London, επισημαίνουν ότι απαιτείται αυστηρή μεθοδολογία ώστε να αποδειχθεί πέραν πάσης αμφιβολίας ότι οι συμπεριφορές αυτές ισοδυναμούν με ενσυνείδητο πένθος και όχι με απλή απόκριση στο στρες.

Η νευροβιολογία του θρήνου: Τι αποκαλύπτει ο εγκέφαλος

Πέρα από την εξωτερική παρατήρηση, οι απαντήσεις αναζητούνται πλέον στη λειτουργία του εγκεφάλου. Μελέτες που ανέδειξαν οι New York Times δείχνουν ότι η απώλεια συντρόφου ενεργοποιεί νευρωνικά κυκλώματα που συνδέονται άμεσα με το έντονο στρες και την απόγνωση, διαταράσσοντας τη σηματοδότηση κρίσιμων ορμονών, όπως η ωκυτοκίνη.

Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα των κογιότ, τα οποία διακρίνονται για τη μονογαμική τους πίστη. Όπως σημειώνει η νευροεπιστήμονας Σάρα Φρίμαν από το Πανεπιστήμιο της Γιούτα, τα ζώα αυτά συνδέονται εφ’ όρου ζωής. Σε έρευνες σε θηλυκά κογιότ που έχασαν το ταίρι τους, οι νευρολογικές μεταβολές που σχετίζονται με το στρες παρέμειναν ανιχνεύσιμες για περισσότερο από έναν χρόνο. Παράλληλα, εργαστηριακές έρευνες σε τρωκτικά έχουν δείξει ότι ο αποχωρισμός μπορεί να προκαλέσει ακόμα και αυξημένη φλεγμονή στον εγκεφαλικό ιστό.

Η «λαχτάρα» ως διαχωριστική γραμμή

Ένα από τα πιο κρίσιμα ερωτήματα είναι κατά πόσο τα ζώα βιώνουν την ενεργή αναζήτηση του απόντος. Σύμφωνα με τη συμπεριφορική νευροεπιστήμονα Ζόι Ντόναλντσον από το Πανεπιστήμιο του Κολοράντο στο Μπόουλντερ, η «λαχτάρα» είναι το στοιχείο που διαχωρίζει ουσιαστικά το πένθος από τη γενικευμένη κατάθλιψη. Νεότερα πειράματα δείχνουν ότι ορισμένα είδη αναζητούν επίμονα το ταίρι τους, γεγονός που αποδεικνύει ότι η μνήμη του συντρόφου παραμένει ενεργή και οδηγεί σε στοχευμένη συμπεριφορά.

Αν και το μυστήριο γύρω από τον εσωτερικό κόσμο των ζώων παραμένει εν μέρει ανεξερεύνητο, η επιστήμη συγκεντρώνει διαρκώς αποδείξεις: ο θρήνος δεν φαίνεται να αποτελεί ανθρώπινη αποκλειστικότητα, αλλά έναν βαθιά ριζωμένο εξελικτικό μηχανισμό που μοιραζόμαστε με πολλά άλλα είδη του πλανήτη.

ThePostPolitics Newsroom
ThePostPolitics Newsroom