Οικονομική ασφυξία στους δήμους: Ρεκόρ σε προκαταβολές από τους ΚΑΠ και «μαύρη τρύπα» δισεκατομμυρίων

Σε πρωτοφανή κατάσταση δημοσιονομικής ασφυξίας έχουν περιέλθει οι δήμοι ολόκληρης της χώρας, με τις διοικήσεις τους να προσφεύγουν όλο και συχνότερα σε μελλοντικές δόσεις κρατικών επιχορηγήσεων για να καλύψουν ακόμη και τις στοιχειώδεις, ανελαστικές ανάγκες τους. Οι προκαταβολές έναντι των Κεντρικών Αυτοτελών Πόρων (ΚΑΠ) καταγράφουν ιστορικό ρεκόρ, αποκαλύπτοντας τα βαθιά δομικά προβλήματα ρευστότητας που ταλανίζουν την Τοπική Αυτοδιοίκηση.

Μέχρι και τον δέκατο μήνα του τρέχοντος έτους, τουλάχιστον 25 δήμοι έχουν αναγκαστεί να ζητήσουν «μπροστάντζες», εισπράττοντας συνολικά 25,51 εκατομμύρια ευρώ. Σύμφωνα με αποκαλυπτική μελέτη της Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδας (ΚΕΔΕ) σε συνεργασία με την ΕΕΤΑΑ, κατά την περίοδο 2021-2025 καταγράφεται εκρηκτική αύξηση της τάξεως του 609% στα ποσά των προκαταβολών (από 3,6 εκατ. σε 22 εκατ. ευρώ), ενώ σε απόλυτους αριθμούς τα σχετικά αιτήματα σχεδόν τριπλασιάστηκαν. Το δεδομένο ότι οι προκαταβολές εγκρίνονται αποκλειστικά όταν έχουν εξαντληθεί όλα τα υπόλοιπα δημοσιονομικά περιθώρια αναδεικνύει το μέγεθος του αδιεξόδου.

Το διευρυνόμενο χρηματοδοτικό κενό των 2,5 δισ. ευρώ

Η συνολική εικόνα αποτυπώνει ένα τεράστιο χάσμα ανάμεσα στα έσοδα και τα αναγκαία λειτουργικά έξοδα των ΟΤΑ. Για το 2025, το κόστος για την ομαλή εκτέλεση των βασικών λειτουργιών των δήμων εκτιμάται στα 5,35 δισεκατομμύρια ευρώ. Την ίδια στιγμή, το βασικό τακτικό τους έσοδο –οι πόροι των ΚΑΠ– ανέρχεται μόλις στα 2,9 δισεκατομμύρια ευρώ.

Η μελέτη της ΚΕΔΕ προσδιορίζει το δημοσιονομικό κενό στα 2,5 δισεκατομμύρια ευρώ, εκ των οποίων το 1,3 δισ. αφορά το καθαρά λειτουργικό σκέλος και το 1,2 δισ. το επενδυτικό πρόγραμμα των δήμων. Χωρίς πρόσθετη κρατική στήριξη, οι αυτοδιοικητικές αρχές αδυνατούν να ισοσκελίσουν τους προϋπολογισμούς τους.

Ενεργειακό κόστος και μισθοδοσία εκτοξεύουν τα έξοδα

Οι κύριοι παράγοντες που πυροδοτούν αυτή την κρίση είναι η κατακόρυφη αύξηση των τιμών στην ενέργεια και οι επιβαρύνσεις στη μισθοδοσία. Στην περίοδο 2021-2025, το ενεργειακό κόστος εκτινάχθηκε κατά 40%, επιβαρύνοντας δραματικά τους δήμους κυρίως λόγω του δημοτικού φωτισμού και των καυσίμων κίνησης και θέρμανσης, σε ένα διεθνές περιβάλλον παρατεταμένης γεωπολιτικής αβεβαιότητας.

Παράλληλα, το μισθολογικό κόστος των υπαλλήλων σημείωσε άνοδο 26,3% τη διετία 2023-2025, περιλαμβάνοντας τις αυξήσεις σε μόνιμο και έκτακτο προσωπικό, αλλά και τις εργοδοτικές εισφορές, χωρίς να συνοδεύεται από ανάλογη ενίσχυση της τακτικής χρηματοδότησης.

Χαρακτηριστικά παραδείγματα: Από την Αθήνα έως το Αγρίνιο και το Χαϊδάρι

Οι πιέσεις αυτές αποτυπώνονται ανάγλυφα σε μεγάλους και μεσαίους δήμους. Ο Δήμος Αθηναίων έλαβε προκαταβολή 6 εκατομμυρίων ευρώ τον περασμένο Ιούλιο προκειμένου να ανταποκριθεί σε επείγουσες αποζημιώσεις απαλλοτριώσεων, με την ηγεσία του να επισημαίνει στρεβλώσεις στο νομικό πλαίσιο και τη λειτουργία του Πράσινου Ταμείου.

Στον Δήμο Αγρινίου χορηγήθηκε πρόσφατα προκαταβολή 2 εκατομμυρίων ευρώ, εξαιτίας των ανατροπών που επέφερε η νέα κατανομή των ΚΑΠ υπέρ των ορεινών και νησιωτικών περιοχών σε συνδυασμό με το αυξημένο μισθολογικό κόστος. Αντίστοιχα, ο Δήμος Χαϊδαρίου ενισχύθηκε με 817.000 ευρώ, καθώς –όπως συζητήθηκε και στη Βουλή– οι τακτικοί πόροι δεν επαρκούν ούτε για το 50% της μισθοδοσίας, εν μέσω συσσωρευμένων ανείσπρακτων τελών από μεγάλες υποδομές της περιοχής.