Μεταναστευτικό: Στο Συμβούλιο Εσωτερικών Υποθέσεων της ΕΕ η ελληνική πρόταση για έκτακτο μηχανισμό και Return Hubs

Με δύο κεντρικούς άξονες προσέρχεται η Ελλάδα στις εργασίες του Συμβουλίου Εσωτερικών Υποθέσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, επιδιώκοντας να διαμορφώσει μια πιο αποτελεσματική και ρεαλιστική ευρωπαϊκή στρατηγική για τη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών. Ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνος Πλεύρης, αναμένεται να αναπτύξει ενώπιον των Ευρωπαίων ομολόγων του τις θέσεις της Αθήνας, οι οποίες εστιάζουν στη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού μηχανισμού έκτακτης ανάγκης για την αντιμετώπιση υβριδικών απειλών, καθώς και στην υλοποίηση του σχεδίου για τα κέντρα επιστροφών (Return Hubs) σε τρίτες χώρες.

Έκτακτος μηχανισμός για υβριδικές απειλές και εργαλειοποίηση

Η πρώτη πρωτοβουλία, την οποία είχε παρουσιάσει αρχικά ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, αφορά τη θέσπιση ενός εξειδικευμένου πλαισίου για περιπτώσεις εργαλειοποίησης των μεταναστευτικών ροών στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ. Η ελληνική πλευρά επισημαίνει ότι σε καταστάσεις αιφνίδιων και μαζικών πιέσεων δεν επαρκούν τα συμβατικά εργαλεία διαχείρισης.

Στο επίκεντρο της πρότασης τίθεται η δυνατότητα ενεργοποίησης έκτακτων μέτρων, συμπεριλαμβανομένης της προσωρινής αναστολής των διαδικασιών ασύλου όταν καταγράφεται συντονισμένη εργαλειοποίηση. Όπως έχει τονίσει η πολιτική ηγεσία του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου, η Ευρώπη οφείλει να διαθέτει ένα σαφές νομικό και επιχειρησιακό πλαίσιο που θα επιτρέπει τη λήψη αποφάσεων «εκτός του συνηθισμένου πλαισίου» σε περιόδους κρίσης.

Η πρωτοβουλία των πέντε για τα Return Hubs

Ο δεύτερος πυλώνας της ελληνικής ατζέντας επικεντρώνεται στην επιτάχυνση των επιστροφών όσων δεν δικαιούνται διεθνή προστασία, μέσω της δημιουργίας κόμβων επιστροφής (Return Hubs) σε ασφαλείς τρίτες χώρες. Η Ελλάδα συμμετέχει ενεργά στον σκληρό πυρήνα κρατών (Core Group) μαζί με τη Γερμανία, την Ολλανδία, τη Δανία και την Αυστρία, προωθώντας ένα κοινό μοντέλο δράσης.

Μετά την πρόσφατη συνάντηση των συναρμόδιων υπουργών στην Κοπεγχάγη, έχουν ήδη εκκινήσει οι τεχνικές διαβουλεύσεις για τις προϋποθέσεις επιστροφής ατόμων των οποίων οι αιτήσεις ασύλου έχουν τελεσιδίκως απορριφθεί. Η ελληνική πλευρά διευκρινίζει ότι τα Return Hubs δεν αποτελούν κλειστές δομές κράτησης, αλλά λειτουργικούς μηχανισμούς οργάνωσης επιστροφών προς τη χώρα καταγωγής ή σε τρίτη ασφαλή χώρα εκτός ΕΕ, υπό την πλήρη τήρηση του ευρωπαϊκού και διεθνούς δικαίου.

Στόχος το 2027 και ο ρόλος των διεθνών οργανισμών

Στρατηγικός στόχος της Αθήνας είναι η λειτουργία του πρώτου τέτοιου κόμβου στην Αφρική έως το δεύτερο εξάμηνο του 2027, περίοδο κατά την οποία η Ελλάδα θα ασκεί την Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ.

Παράλληλα, στο περιθώριο του Συμβουλίου έχει προγραμματιστεί συνάντηση των πέντε χωρών με εκπροσώπους διεθνών οργανισμών, με σκοπό τη διαμόρφωση ανεξάρτητων μηχανισμών εποπτείας και εγγυήσεων. Η ελληνική κυβέρνηση υπογραμμίζει πως, παρότι η διεθνής τεχνογνωσία και παρουσία στο πεδίο είναι απαραίτητες, η πολιτική και νομική ευθύνη της διαδικασίας παραμένει ακέραια στα συμμετέχοντα κράτη-μέλη.