Μαζικές υιοθεσίες παιδιών στις ΗΠΑ το ’50: Το σκοτεινό μεταπολεμικό κεφάλαιο μέσα από τα μάτια της Νάντιας Δαλκυριάδου

Μία από τις πιο σκοτεινές και αποσιωπημένες σελίδες της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας έρχεται ξανά στην επιφάνεια, φωτίζοντας το δράμα χιλιάδων βρεφών και παιδιών που απομακρύνθηκαν μαζικά από την Ελλάδα κατά τις δεκαετίες του 1950 και του 1960. Με εκτιμήσεις που κάνουν λόγο για 4.000 έως 4.500 παιδιά τα οποία κατέληξαν κυρίως στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ολλανδία, η σκηνοθέτρια Νάντια Δαλκυριάδου επιχειρεί μια βαθιά κατάδυση στα ιστορικά ντοκουμέντα μέσα από τη θεατρική παράσταση «Ζητούνται παιδιά από την Ελλάδα ή ο κερδισμένος τα παίρνει όλα».

Βασισμένη στις εκτεταμένες έρευνες και τα βιβλία της Γκόντα Βαν Στιν και της Μαρίας Καρδαρά, η παράσταση αναδεικνύει τις διαδικασίες-εξπρές, τα νομικά κενά, αλλά και τις υιοθεσίες που πραγματοποιούνταν ακόμα και με απλά πληρεξούσια, αφήνοντας πίσω τους βιολογικές μητέρες βυθισμένες στη σιωπή και χαμένους φακέλους.

Χιλιάδες παιδιά χωρίς ταυτότητα και η αναζήτηση των ριζών

Τα παιδιά εκείνης της περιόδου καταγράφονταν ως ορφανά, έκθετα ή εγκαταλελειμμένα. Περνούσαν μέσα από ένα δαιδαλώδες δίκτυο βρεφοκομείων, ιδρυμάτων, δικηγόρων, δικαστηρίων και μεσολαβητών, για να καταλήξουν στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού αλλάζοντας όνομα, γλώσσα, πατρίδα και ταυτότητα. Σε πολλές περιπτώσεις, οι θετοί γονείς, φοβούμενοι μήπως χάσουν τα παιδιά, τους απέκρυπταν τις πραγματικές τους καταβολές ή απαγόρευαν κάθε προσπάθεια αναζήτησης.

Χαρακτηριστική είναι η ιστορία της Μπάρμπαρα Μπράουν, η οποία γεννήθηκε στην Αθήνα το 1959 και υιοθετήθηκε ως βρέφος στις ΗΠΑ. Μόνο μετά τον θάνατο των θετών γονιών της κατόρθωσε, με τη συνδρομή της οργάνωσης Eftychia Project και μέσω ενός τυχαίου τεστ DNA από τον ανιψιό της, να εντοπίσει τους εξ αίματος συγγενείς της στην Ελλάδα. Σήμερα, πρωτοβουλίες όπως το Eftychia Project και η οργάνωση «Ρίζες» παρέχουν κρίσιμη βοήθεια σε ενηλίκους που επιδιώκουν να ανακτήσουν τη χαμένη τους καταγωγή, σε μια εποχή όπου το ταμπού της υιοθεσίας αρχίζει σταδιακά να καταρρίπτεται.

Κοινωνικό στίγμα, ευάλωτες μητέρες και πολιτικές σκοπιμότητες

Όπως αποκαλύπτει η έρευνα της Νάντιας Δαλκυριάδου, τα παιδιά που δίνονταν προς υιοθεσία προέρχονταν σχεδόν πάντα από τα πιο αδύναμα και περιθωριοποιημένα κοινωνικά στρώματα. Επρόκειτο για απογόνους ανύπαντρων γυναικών, θυμάτων βιασμού, οικιακών βοηθών χωρίς προστασία, αλλά και οικογενειών που αντιμετώπιζαν ακραία φτώχεια. Παράλληλα, έχουν καταγραφεί και περιπτώσεις όπου βρέφη εξαφανίζονταν μυστηριωδώς αμέσως μετά τον τοκετό σε νοσοκομεία.

Πέρα από τις κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες, έντονο ήταν και το πολιτικό υπόβαθρο της μετεμφυλιακής Ελλάδας. Υπάρχουν μαρτυρίες που αποδεικνύουν ότι ορισμένες υιοθεσίες έγιναν με σαφή πολιτικά κίνητρα, υπό το πρόσχημα της «προστασίας από τον κομμουνιστικό κίνδυνο». Ενδεικτική είναι η περίπτωση των δύο μικρότερων θυγατέρων του Ηλία Αργυριάδη —ο οποίος εκτελέστηκε μαζί με τον Νίκο Μπελογιάννη— οι οποίες στάλθηκαν στις ΗΠΑ, έλαβαν νέα ονόματα και υιοθετήθηκαν από ελληνοαμερικανικές οικογένειες χωρίς τη συναίνεση των οικείων τους, αποκόπτοντας κάθε δεσμό με τις ρίζες τους.