Καραμανλής – Ερντογάν: Η ιστορική διαδρομή από την «κουμπαριά» στη σκληρή κριτική

Η σχέση του πρώην πρωθυπουργού Κώστα Καραμανλή με τον πρόεδρο της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά κεφάλαια της σύγχρονης ελληνικής διπλωματίας. Πρόκειται για μια διαδρομή είκοσι και πλέον ετών, η οποία ξεκίνησε με υψηλές προσδοκίες για μια νέα εποχή στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, πέρασε από τη συμβολική «κουμπαριά» στην Κωνσταντινούπολη και κατέληξε στη σημερινή περίοδο ρεαλιστικής αυτοκριτικής απέναντι στον τουρκικό αναθεωρητισμό.

Το ορόσημο του 2004 και η «διπλωματία της εγγύτητας»

Τον Αύγουστο του 2004, στον απόηχο της προετοιμασίας για την Τελετή Έναρξης των Ολυμπιακών Αγώνων της Αθήνας, ο Κώστας Καραμανλής υποδέχθηκε τον τότε Τούρκο ομόλογό του σε ένα ιδιαίτερα θερμό κλίμα. Ήταν η περίοδος κατά την οποία η ελληνική πλευρά επένδυε στρατηγικά στην ευρωπαϊκή προοπτική της Τουρκίας, θεωρώντας ότι ο εξευρωπαϊσμός της γείτονος θα λειτουργούσε ως εγγύηση σταθερότητας για το Αιγαίο και την ευρύτερη Ανατολική Μεσόγειο.

Κορυφαία στιγμή αυτής της προσέγγισης υπήρξε η παρουσία του κ. Καραμανλή στον γάμο της κόρης του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στην Κωνσταντινούπολη, όπου παρέστη ως μάρτυρας. Η κίνηση αυτή, αν και πρωτοποριακή για τα διπλωματικά χρονικά, είχε ως στόχο να χτίσει γέφυρες προσωπικής εμπιστοσύνης μεταξύ των δύο ηγετών, μετατρέποντας τη συμβολική «κουμπαριά» σε μοχλό εκτόνωσης των εντάσεων και προώθησης μιας θετικής ατζέντας.

Η στροφή της Άγκυρας και η κατάρρευση των ψευδαισθήσεων

Στα χρόνια που ακολούθησαν, το γεωπολιτικό τοπίο μεταβλήθηκε ριζικά. Η σταδιακή απομάκρυνση της Άγκυρας από τα ευρωπαϊκά πρότυπα, η συγκέντρωση εξουσιών και η υιοθέτηση του δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας» ανέτρεψαν τις ισορροπίες. Ο Τούρκος ηγέτης εγκατέλειψε τη μετριοπαθή ρητορική των πρώτων ετών, προτάσσοντας έναν επιθετικό αναθεωρητισμό που αμφισβητεί ευθέως τα κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας και της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Η πολιτική του κατευνασμού και των μέτρων οικοδόμησης εμπιστοσύνης αποδείχθηκε ανεπαρκής μπροστά στη στρατηγική επιλογή της Τουρκίας να διεκδικήσει ρόλο περιφερειακής ηγεμονικής δύναμης, συχνά αγνοώντας το Διεθνές Δίκαιο και τις προβλέψεις της Συνθήκης της Λωζάννης.

Η νηφάλια αυτοκριτική και η σαφής γραμμή στα εθνικά θέματα

Με την πάροδο του χρόνου και μέσα από δημόσιες παρεμβάσεις του, ο πρώην πρωθυπουργός έχει προχωρήσει σε μια ψύχραιμη αποτίμηση εκείνης της περιόδου. Χωρίς να αποκηρύσσει την προσπάθεια για ειρηνική συνύπαρξη, ο Κώστας Καραμανλής έχει υπογραμμίσει με σαφήνεια ότι απέναντι σε έναν αμετανόητο αναθεωρητισμό δεν χωρούν αυταπάτες.

Στις πρόσφατες ομιλίες του, ο πρώην πρωθυπουργός ασκεί δριμεία κριτική στην τουρκική συμπεριφορά, στέλνοντας παράλληλα μηνύματα προς πάσα κατεύθυνση ότι τα ζητήματα εθνικής κυριαρχίας και κυριαρχικών δικαιωμάτων δεν τίθενται υπό διαπραγμάτευση. Η εξέλιξη των σχέσεων Καραμανλή – Ερντογάν αποτελεί, εν τέλει, μια διδακτική υπενθύμιση ότι στη διεθνή πολιτική η προσωπική χημεία υποχωρεί πάντοτε μπροστά στις σκληρές γεωπολιτικές πραγματικότητες.