Επέμβαση καταρράκτη: Μονοεστιακοί ή πολυεστιακοί ενδοφακοί; Ποια είναι η κατάλληλη επιλογή

Ο καταρράκτης αποτελεί τη συχνότερη αιτία μείωσης της όρασης στους ανθρώπους άνω των 55 ετών, επηρεάζοντας από το 3,9% των ατόμων ηλικίας 55-64 έως και το 92,6% των ηλικιωμένων άνω των 80 ετών. Η πάθηση εκδηλώνεται όταν αλλοιώνεται η πρωτεϊνική δομή του φυσικού φακού του οφθαλμού, με αποτέλεσμα αυτός να θολώνει και να εμποδίζει τη διέλευση του φωτός. Η μοναδική οριστική αντιμετώπιση είναι η χειρουργική επέμβαση, κατά την οποία ο θολωμένος φακός αντικαθίσταται από έναν τεχνητό ενδοφακό. Πρόκειται για μία από τις πιο συχνές επεμβάσεις παγκοσμίως, με περισσότερες από 28 εκατομμύρια πράξεις ετησίως.

Το κρίσιμο ερώτημα που καλούνται να απαντήσουν ασθενείς και οφθαλμίατροι πριν από το χειρουργείο είναι το είδος του ενδοφακού που θα χρησιμοποιηθεί, με τις δύο βασικότερες επιλογές να είναι οι μονοεστιακοί και οι πολυεστιακοί ενδοφακοί. Όπως εξηγεί ο χειρουργός οφθαλμίατρος δρ Ευάγγελος Τσίχλης, πρώην αναπληρωτής διευθυντής της Οφθαλμολογικής Κλινικής του Μπίλεφελντ στη Γερμανία, η απόφαση αυτή δεν αφορά απλώς την άνεση, αλλά καθορίζει ουσιαστικά τον μετεγχειρητικό τρόπο ζωής και την ποιότητα της όρασης.

Μονοεστιακοί ενδοφακοί: Υψηλή ευκρίνεια και άμεση προσαρμογή

Οι μονοεστιακοί ενδοφακοί αποτελούν την κλασική και πιο δοκιμασμένη επιλογή. Είναι σχεδιασμένοι ώστε να προσφέρουν εξαιρετική οξύτητα σε μία συγκεκριμένη εστιακή απόσταση, κατά κανόνα στη μακρινή. Αυτό σημαίνει ότι ο ασθενής θα βλέπει καθαρά μακριά –για παράδειγμα κατά την οδήγηση ή την παρακολούθηση τηλεόρασης– αλλά θα εξακολουθεί να χρειάζεται βοηθητικά γυαλιά για κοντινές δραστηριότητες, όπως το διάβασμα ή η χρήση υπολογιστή.

Το βασικό πλεονέκτημα των μονοεστιακών φακών είναι η μέγιστη καθαρότητα και η υψηλή αντίθεση (contrast) των εικόνων, καθώς και η σχεδόν άμεση προσαρμογή του εγκεφάλου στα νέα δεδομένα. Παράλληλα, εμφανίζουν ελάχιστες έως μηδαμινές οπτικές διαταραχές, όπως ανεπιθύμητες αντανακλάσεις ή «φωτοστέφανα» (άλως) γύρω από τις φωτεινές πηγές τη νύχτα.

Πολυεστιακοί ενδοφακοί: Ελευθερία από τα γυαλιά αλλά με συμβιβασμούς

Στον αντίποδα, οι πολυεστιακοί ενδοφακοί ενσωματώνουν προηγμένη τεχνολογία πολλαπλών οπτικών ζωνών, προσφέροντας εστίαση σε κοντινή, ενδιάμεση και μακρινή απόσταση. Ο πρωταρχικός στόχος τους είναι να απαλλάξουν πλήρως ή σε μεγάλο βαθμό τον ασθενή από την ανάγκη χρήσης διορθωτικών γυαλιών στην καθημερινότητά του.

Ωστόσο, η συγκεκριμένη τεχνολογία απαιτεί μια περίοδο νευροπροσαρμογής, καθώς ο εγκέφαλος χρειάζεται από μερικές εβδομάδες έως και τρεις μήνες για να συνηθίσει τη συνύπαρξη πολλαπλών εικόνων. Επιπλέον, ενδέχεται να παρατηρηθεί μειωμένη αντίθεση σε συνθήκες χαμηλού φωτισμού ή η εμφάνιση άλως γύρω από τα φώτα κατά τη νυχτερινή οδήγηση, φαινόμενα που πάντως τείνουν να υποχωρούν με την πάροδο του χρόνου.

Εξατομικευμένη επιλογή με βάση τις ανάγκες

Δεν υπάρχει μία ενιαία «καλύτερη» λύση για όλους. Η επιλογή διαμορφώνεται από τις καθημερινές ανάγκες και τις προτεραιότητες του ασθενούς. Για παράδειγμα, άτομα με έντονη νυχτερινή οδήγηση συχνά προτιμούν μονοεστιακούς φακούς, ενώ δραστήριοι άνθρωποι που επιθυμούν πλήρη ανεξαρτησία από τα γυαλιά στρέφονται στους πολυεστιακούς. Εναλλακτικά, εφαρμόζεται ορισμένες φορές η τεχνική monovision, όπου τοποθετείται μονοεστιακός φακός για μακριά στο ένα μάτι και για κοντά στο άλλο.

Τέλος, σε περιπτώσεις συνυπάρχοντος αστιγματισμού απαιτούνται εξειδικευμένοι τορικοί ενδοφακοί. Όπως επισημαίνει ο δρ Τσίχλης, η λεπτομερής προεγχειρητική αξιολόγηση του κερατοειδούς και του αμφιβληστροειδούς, σε συνδυασμό με την ειλικρινή συζήτηση για τις οπτικές συνήθειες, αποτελούν τα κλειδιά για την επιτυχή έκβαση της επέμβασης.