ΕΕΣ: Αποδίδουν οι ευρωπαϊκές κυρώσεις κατά της Ρωσίας, αλλά τα κενά ελέγχου επιτρέπουν την καταστρατήγηση

Σημαντικό πλήγμα στις εμπορικές συναλλαγές και την πολεμική οικονομία της Μόσχας έχουν επιφέρει οι ευρωπαϊκές κυρώσεις τέσσερα χρόνια μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Ωστόσο, οι αποκλίνουσες πρακτικές μεταξύ των κρατών-μελών, οι νομοθετικές ασάφειες και τα κενά στην τελωνειακή εποπτεία εξακολουθούν να περιορίζουν την πλήρη αποτελεσματικότητά τους. Αυτό επισημαίνει το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο (ΕΕΣ) στην ειδική έκθεσή του, υπογραμμίζοντας ότι το πιο εκτεταμένο καθεστώς περιοριστικών μέτρων στην ιστορία της Ευρωπαϊκής Ένωσης παραμένει ευάλωτο σε μεθόδους παράκαμψης.

Η κατάρρευση του διμερούς εμπορίου και το κόστος για τη Μόσχα

Από τον Φεβρουάριο του 2022, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει θεσπίσει συνολικά 21 δέσμες κυρώσεων με στόχο να στερήσει από το Κρεμλίνο κρίσιμες τεχνολογίες και έσοδα για τη χρηματοδότηση του πολέμου. Τα μέτρα έχουν αλλάξει ριζικά τον εμπορικό χάρτη: ενώ πριν από τον πόλεμο η ΕΕ ήταν ο κορυφαίος εμπορικός εταίρος της Ρωσίας, μέχρι το 2025 είχε υποχωρήσει στην τρίτη θέση, καλύπτοντας μόλις το 10,2% του συνολικού ρωσικού εμπορίου αγαθών.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, οι περιορισμοί στις ευρωπαϊκές εξαγωγές άγγιζαν τα 52 δισ. ευρώ (μείωση 56% σε σχέση με τα προπολεμικά επίπεδα), ενώ οι απαγορεύσεις στις εισαγωγές από τη Ρωσία έφτασαν τα 110 δισ. ευρώ (πτώση 75%). Παράλληλα, οι άμεσες αποστολές προηγμένων τεχνολογιών και αγαθών διπλής χρήσης έχουν πρακτικά εκμηδενιστεί. Εντούτοις, η Ρωσία στράφηκε σε εναλλακτικές αγορές: το εμπόριο με την Κίνα κατέγραψε άνοδο 82% το 2024 σε σχέση με το 2021, ενώ οι συναλλαγές με την Ινδία υπερεξαπλασιάστηκαν. Αυτή η ανακατεύθυνση συνοδεύτηκε από βαρύ οικονομικό τίμημα, καθώς η Μόσχα υποχρεώνεται να πληρώνει κατά μέσο όρο 39% ακριβότερα τα εισαγόμενα προϊόντα διπλής χρήσης.

Δυτικά εξαρτήματα στα ρωσικά όπλα και νέοι κόμβοι παράκαμψης

Παρά τη δραστική μείωση του απευθείας εμπορίου, οι ελεγκτές του ΕΕΣ κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου, καθώς εξαρτήματα ευρωπαϊκής και ευρύτερης δυτικής προέλευσης εξακολουθούν να εντοπίζονται σε ρωσικά drones και πυραύλους στο μέτωπο της Ουκρανίας. Από δείγμα εξαρτημάτων που αναλύθηκε, το 4% προερχόταν άμεσα από την ΕΕ, όμως το 72% ανήκε στη γενικότερη δυτική εφοδιαστική αλυσίδα, γεγονός που πιστοποιεί τη χρήση τρίτων χωρών ως ενδιάμεσων σταθμών.

Χώρες όπως η Τουρκία, η Αρμενία και το Καζακστάν κατέγραψαν κατακόρυφη αύξηση εισαγωγών και εξαγωγών κρίσιμων αγαθών αμέσως μετά το 2022. Παρότι σε ορισμένες περιπτώσεις οι ροές αυτές εξομαλύνθηκαν χάρη σε στοχευμένα αντίμετρα, οι ελεγκτές προειδοποιούν ότι δημιουργούνται συνεχώς νέοι κόμβοι διαμετακόμισης, ιδιαίτερα στην περιοχή της Νοτιοανατολικής Ασίας.

Ανάγκη για ενιαία εφαρμογή από τα τελωνεία

Το βασικό πρόβλημα, σύμφωνα με το ΕΕΣ, εντοπίζεται στον κατακερματισμό των ελέγχων. Παρά τις πρωτοβουλίες συντονισμού από την Κομισιόν, η εφαρμογή των κυρώσεων επαφίεται στις εθνικές τελωνειακές αρχές, οι οποίες ακολουθούν συχνά ανόμοιες διαδικασίες και ερμηνείες των κανονισμών.

«Οι εμπορικές κυρώσεις της ΕΕ θα αποφέρουν τα αναμενόμενα αποτελέσματα μόνο αν όλα τα κράτη-μέλη τις εφαρμόσουν ομοιόμορφα και συντονισμένα», τόνισε ο Μιχάιλς Κόζλοφς, μέλος του ΕΕΣ και επικεφαλής του ελέγχου, υπογραμμίζοντας πως όσο υπάρχουν αδυναμίες στην επιβολή και την εποπτεία, το ευρωπαϊκό πλαίσιο θα αφήνει παράθυρα καταστρατήγησης ανοιχτά.