Γλυπτά του Παρθενώνα: Βρετανικό «όχι» σε νομοθετική αλλαγή για την οριστική επιστροφή τους

Κατηγορηματικά αντίθετη στην τροποποίηση της ισχύουσας νομοθεσίας, η οποία θα άνοιγε τον δρόμο για την οριστική επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα στην Αθήνα, εμφανίζεται για ακόμη μία φορά η βρετανική κυβέρνηση. Κατά τη διάρκεια συζήτησης στη Βουλή των Λόρδων, το Λονδίνο επανέλαβε την προσήλωσή του στο υφιστάμενο νομικό πλαίσιο, παραπέμποντας αποκλειστικά στις συνομιλίες του Βρετανικού Μουσείου με την ελληνική πλευρά για ένα ενδεχόμενο προσωρινό δανεισμό.

Απαντώντας σε ερώτηση του ανεξάρτητου μέλους του σώματος, κόμη του Κλάνκαρτι, η υφυπουργός Πολιτισμού του Ηνωμένου Βασιλείου, βαρόνη Τουάικρος, ξεκαθάρισε ότι δεν υπάρχει κανένας σχεδιασμός για νομοθετική παρέμβαση. «Η κυβέρνηση δεν έχει σχέδια να αλλάξει τον νόμο ή να εισαγάγει νομοθεσία που θα επέτρεπε τη μόνιμη επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα», υπογράμμισε με σαφήνεια, βάζοντας φρένο στις προσδοκίες για άμεση αλλαγή πολιτικής στάσης.

Το νομικό πλαίσιο του 1963 και το αγκάθι της κυριότητας

Ο επίμαχος νόμος περί Βρετανικού Μουσείου του 1963 (British Museum Act) θέτει αυστηρούς περιορισμούς, απαγορεύοντας στους επιτρόπους του ιδρύματος να απομακρύνουν οριστικά εκθέματα από τις συλλογές του. Οι εξαιρέσεις παραμένουν ελάχιστες και αφορούν κυρίως διπλά αντικείμενα, φθαρμένα εκθέματα ή ιστορικές περιπτώσεις, όπως έργα που λεηλατήθηκαν κατά τη ναζιστική περίοδο. Παρά την αυτοτέλεια του μουσείου, η κυβέρνηση επιμένει ότι οποιαδήποτε λύση πρέπει να κινηθεί εντός των ορίων του υπάρχοντος νομικού καθεστώτος.

Την ίδια ώρα, ο πρόεδρος του Βρετανικού Μουσείου, Τζορτζ Όσμπορν, εξακολουθεί να διερευνά το σενάριο ενός μακροχρόνιου δανεισμού, με αντάλλαγμα την αποστολή σημαντικών αρχαιοτήτων από την Ελλάδα για περιοδικές εκθέσεις. Ωστόσο, το θεμελιώδες εμπόδιο παραμένει το ιδιοκτησιακό καθεστώς: το μουσείο αξιώνει την αναγνώριση της κυριότητάς του επί των Γλυπτών από την Αθήνα, όρος τον οποίο η ελληνική πλευρά απορρίπτει κατηγορηματικά.

Το μοντέλο της Μπαγιέ και η σύγκριση με τη «Γκερνίκα»

Κατά τη συζήτηση στο βρετανικό κοινοβούλιο, τέθηκε ως πιθανό πρότυπο συμφωνίας η Ταπισερί της Μπαγιέ, το διάσημο μεσαιωνικό κέντημα που προγραμματίζεται να παραχωρηθεί προσωρινά στη Βρετανία από τη Γαλλία. Η συζήτηση, ωστόσο, ανέδειξε δύο μέτρα και δύο σταθμά. Ενώ για το γαλλικό κειμήλιο η επιστροφή του θεωρείται αδιαπραγμάτευτη —με τη βαρόνη Τουάικρος να δηλώνει χαρακτηριστικά πως δεν υπάρχει πρόθεση παρακράτησής του—, στην περίπτωση του Παρθενώνα αποκλείεται κάθε συζήτηση για αποκατάσταση της κυριότητας στην Ελλάδα.

Από την πλευρά του, ο κόμης του Κλάνκαρτι εστίασε στην αισθητική και καλλιτεχνική διάσταση της επανένωσης, συγκρίνοντας τα Γλυπτά με τη «Γκερνίκα» του Πάμπλο Πικάσο. Όπως σημείωσε, εάν το αριστούργημα του Πικάσο είχε διαμελιστεί σε διαφορετικά μουσεία, η ανάγκη για την επανένωσή του θα ήταν αυτονόητη και καθολική, διερωτώμενος γιατί δεν ισχύει η ίδια αρχή για το μνημειώδες έργο του Φειδία. Παρά τις παρεμβάσεις αυτές, η βρετανική ηγεσία διατηρεί αμετακίνητη τη γραμμή της, διατηρώντας το χάσμα μεταξύ Αθήνας και Λονδίνου.