Αιγαίο: Από τις διεκδικήσεις στα τετελεσμένα και η νέα γεωπολιτική στρατηγική της Ελλάδας

Στη νέα γεωπολιτική εποχή που διαμορφώνεται στην ευρύτερη περιοχή, το γεωπολιτικό περιβάλλον γύρω από την Ελλάδα μεταβάλλεται με πρωτοφανή ταχύτητα. Παλαιές αντιπαλότητες υποχωρούν, νέες περιφερειακές συνεννοήσεις διαμορφώνονται και χώρες που μέχρι χθες βρίσκονταν σε ανταγωνισμό αναζητούν σήμερα κοινά συμφέροντα. Η προσέγγιση Τουρκίας και Αιγύπτου, οι ανακατατάξεις στον αραβικό κόσμο, οι νέοι άξονες συνεργασίας και η αυξανόμενη παρουσία μεγάλων δυνάμεων στην Ανατολική Μεσόγειο επιβεβαιώνουν ότι οι παλαιές γεωπολιτικές βεβαιότητες δεν ισχύουν πλέον.

Μέσα σε αυτό το ρευστό περιβάλλον, η Άγκυρα επιδιώκει συστηματικά να διευρύνει το περιφερειακό αποτύπωμά της στο Αιγαίο. Διατυπώνει θέσεις, τις εντάσσει σε χάρτες και θεσμικές πράξεις και στη συνέχεια επιχειρεί να τους προσδώσει χαρακτηριστικά άσκησης αρμοδιότητας. Ακόμη και ζητήματα όπως η περιβαλλοντική προστασία, ένας κατεξοχήν χώρος διεθνούς συνεργασίας, κινδυνεύουν να μετατραπεί σε ένα ακόμη εργαλείο γεωπολιτικής προβολής και δημιουργίας τετελεσμένων.

Η Ελλάδα ορθώς απορρίπτει κάθε μονομερή ενέργεια που θίγει τα κυριαρχικά της δικαιώματα. Ωστόσο, η καθαρά νομική και διπλωματική απόκρουση δεν αρκεί. Το κρίσιμο ζήτημα στη σύγχρονη στρατηγική είναι ποιος έχει την πρωτοβουλία των κινήσεων και ποιος περιορίζεται απλώς στο να αντιδρά στις ενέργειες του άλλου. Η χώρα μας χρειάζεται, συνεπώς, μια συνολική πολιτική πρωτοβουλιών: ισχυρή παρουσία στο πεδίο, επιστημονική τεκμηρίωση, ευρωπαϊκές περιβαλλοντικές δράσεις, ενεργητική διπλωματία και σταθερή προσήλωση στο Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας.

Ο διάλογος με την Τουρκία πρέπει βεβαίως να συνεχιστεί, καθώς Ελλάδα και Τουρκία είναι καταδικασμένες από τη γεωγραφία και την Ιστορία να συνυπάρξουν. Ο διάλογος όμως είναι ουσιαστικός μόνο όταν στηρίζεται σε καθαρές θέσεις, αμοιβαίο σεβασμό και την αποφυγή μονομερών ενεργειών. Το Αιγαίο χρειάζεται πράγματι προστασία και μπορεί να αποτελέσει πεδίο συνεργασίας αντί αντιπαράθεσης, όχι όμως μέσω τετελεσμένων καταστάσεων.

Στη νέα γεωπολιτική πραγματικότητα, η Ελλάδα δεν μπορεί να περιορίζεται στον ρόλο εκείνου που απλώς αντιδρά. Οφείλει να προβλέπει, να σχεδιάζει και να προηγείται, διότι στην εξωτερική πολιτική η πρωτοβουλία δεν αποτελεί απλώς πλεονέκτημα, αλλά βασικό στοιχείο εθνικής ισχύος.